Dalam landskap peperangan udara moden, Lockheed Martin F-35 Lightning II sering diangkat sebagai penanda aras keupayaan pesawat tempur generasi kelima. Keupayaan halimunan, sistem penderia bersepadu dan keupayaan peperangan berasaskan rangkaian menjadikan platform ini simbol dominasi udara masa hadapan.
Namun di sebalik reputasi teknikal tersebut, F-35 membawa realiti strategik yang jauh lebih kompleks. Pemilikan pesawat ini bukan sekadar urusan perolehan pertahanan, sebaliknya melibatkan komitmen geopolitik jangka panjang. Negara pembeli terikat rapat dengan dasar luar dan kepentingan strategik Amerika Syarikat untuk tempoh yang panjang.
Bagi pembuat dasar pertahanan dan masyarakat awam Malaysia, memahami dimensi ini adalah penting. Ia menjelaskan mengapa F-35 bukan sekadar aset ketenteraan, tetapi juga faktor yang mencetuskan perdebatan global berkaitan kedaulatan, geopolitik dan kebebasan strategik.
Kedaulatan operasi dan falsafah kotak hitam
Pesawat pejuang halimunan F-35./Foto: U.S Air Force
Isu paling sensitif berkaitan F-35 bukan terletak pada kos perolehan semata mata. Kebimbangan utama ialah soal kedaulatan operasi dan kawalan data. Pesawat ini bukan sekadar jentera penerbangan, tetapi sebuah sistem digital berkeupayaan tinggi yang bergantung sepenuhnya kepada perisian dan rangkaian data.
Sistem logistik asalnya, Autonomic Logistics Information System atau ALIS, kini digantikan oleh Operational Data Integrated Network atau ODIN. Sistem ini berfungsi menghantar data prestasi, penyelenggaraan dan operasi pesawat ke pelayan pusat yang dikendalikan di Amerika Syarikat. Mekanisme ini menimbulkan persoalan kritikal kepada negara pengguna.
Antara persoalan utama ialah tahap pengetahuan pihak Amerika Syarikat terhadap aktiviti operasi pesawat. Selain itu, timbul kebimbangan mengenai keupayaan Washington untuk mengehadkan sokongan logistik sekiranya penggunaan pesawat bercanggah dengan kepentingan strategiknya.
Walaupun dakwaan kewujudan suis pemati (kill switch) sering ditimbulkan, realiti sebenar adalah terletak pada rantaian sokongan digital. Rantaian ini berada di bawah kawalan penuh Amerika Syarikat. Tanpa kemas kini perisian, sokongan teknikal dan alat ganti yang diluluskan, keupayaan operasi F-35 boleh terjejas dalam tempoh singkat.
Pertembungan teknologi dan geopolitik 5G
Selain AS, F-35 juga digunakan oleh beberapa negara antaranya Australia dan Jepun./Foto: U.S Air Force
Penjualan F-35 turut digunakan sebagai instrumen geopolitik untuk memastikan keseragaman ekosistem teknologi dalam kalangan sekutu Amerika Syarikat. Kesalingoperasian sistem pertahanan (interoperability) dilihat menjadi faktor utama dalam penilaian kelayakan pembeli.
Emiriah Arab Bersatu menjadi contoh jelas bagaimana isu teknologi awam boleh memberi kesan kepada perolehan ketenteraan. Rundingan penjualan F-35 kepada negara Teluk itu tergendala berikutan kebimbangan Washington terhadap penggunaan teknologi rangkaian 5G Huawei dalam infrastruktur negara tersebut.
Amerika Syarikat melihat teknologi 5G dari China sebagai potensi pintu belakang untuk pengumpulan risikan. Kebimbangan ini berkait rapat dengan risiko pendedahan data sensitif F-35. Mesej strategik yang disampaikan adalah jelas. Akses kepada teknologi pertahanan tercanggih memerlukan penyingkiran pengaruh teknologi pesaing geopolitik.
Pengajaran mahal dari kes Turki
Pesawat F-35 dibangunkan oleh syarikat pertahanan AS, Lockheed Martin./ Foto: U.S Air Force
Nasib Turki sering dijadikan rujukan utama dalam perbincangan mengenai tekanan geopolitik berkaitan F-35. Sebagai rakan kongsi asal program Joint Strike Fighter, Ankara bukan sahaja terlibat dalam pembangunan, malah menjadi pengeluar komponen kritikal pesawat tersebut.
Namun keputusan Turki untuk memperoleh sistem pertahanan udara S-400 buatan Rusia mengubah landskap hubungannya dengan Washington. Amerika Syarikat bertindak menyingkirkan Turki daripada program F-35 secara serta merta.
Washington berhujah bahawa kehadiran radar S-400 berpotensi digunakan untuk mengkaji profil halimunan F-35. Risiko ini dilihat bukan sahaja menjejaskan keselamatan pesawat Turki, tetapi juga keseluruhan komuniti pengguna termasuk negara NATO. Kes ini menggariskan realiti bahawa ekosistem pertahanan Barat mempunyai syarat yang tidak boleh dikompromi.
Kos tersembunyi dan keperluan infrastruktur
Pesawat F-35A Lightning II yang dioperasikan oleh Tentera Udara AS./Foto: U.S Air Force
Bagi negara membangun atau negara dengan belanjawan pertahanan sederhana, pemilikan F-35 memerlukan pelaburan yang banyak, bukan sekadar harga pesawat semata-mata. Keperluan infrastruktur dan keselamatan menjadi cabaran utama yang sering dipandang ringan.
Pangkalan udara perlu dilengkapi tahap keselamatan siber setara dengan piawaian yang tinggi. Langkah ini bertujuan melindungi data operasi dan perisian sensitif pesawat daripada pencerobohan digital.
Bagi Malaysia yang mengamalkan dasar berkecuali serta mengekalkan hubungan ekonomi dengan pelbagai blok kuasa besar, realiti F-35 wajar dinilai secara menyeluruh. Pemilikan pesawat generasi kelima bukan sekadar soal kemampuan kewangan atau keperluan taktikal.
Ia menuntut penjajaran dasar luar yang lebih jelas, kompromi terhadap kedaulatan data, serta pergantungan jangka panjang kepada satu rantaian bekalan strategik. Dalam konteks ini, teknologi ketenteraan moden berfungsi sebagai lanjutan langsung kepada dasar luar sesebuah negara.
F-35 menjadi bukti bahawa harga sebenar sesebuah sistem persenjataan tidak tertera pada invois. Kos sebenar terletak pada tahap kebebasan strategik yang sanggup dikorbankan demi akses kepada teknologi tercanggih dunia. – airtimes.my
#AirTimes #Diskusi #F35 #AS
