Keselamatan Siber

Kecerdasan buatan (AI) kini sudah menjadi sebahagian daripada kehidupan harian. Ia digunakan bagi menulis teks, menjana imej, menyusun jadual, menganalisis corak pengguna dan mempercepatkan kerja pejabat. Dalam dunia pengguna biasa, kesilapan AI mungkin hanya berakhir sebagai jawapan yang salah, cadangan lemah atau paparan data yang tidak tepat.

Namun, dalam penerbangan kesilapan seperti itu boleh membawa kesan yang jauh lebih besar. Satu cadangan yang salah boleh menjejaskan urutan pendaratan, penyelenggaraan pesawat, aliran trafik udara atau keputusan pengawal yang sedang mengurus ruang udara yang padat.

Sebab itu sistem yang menyokong kawalan trafik udara, urutan pendaratan, trajektori pesawat, penyelenggaraan prediktif atau pengesanan konflik tidak boleh dilayan seperti aplikasi percubaan. Ia beroperasi dalam persekitaran keselamatan kritikal. Setiap cadangan, ramalan dan amaran perlu boleh dijejak, difahami, diuji dan dipertanggungjawabkan.

Perbahasan tentang AI dalam penerbangan tidak sepatutnya bermula dengan soalan sama ada teknologi itu kelihatan pintar. Tetapi, soalan yang lebih penting ialah sama ada sistem tersebut boleh dipercayai dalam keadaan sebenar, termasuk ketika data tidak lengkap, persekitaran operasi berubah atau manusia perlu membuat keputusan dalam masa yang sangat singkat.

Hervé Dammann, Naib Presiden Eksekutif Land and Air Systems, Thales, menegaskan bahawa AI dalam sistem keselamatan kritikal mesti kekal sebagai sokongan keputusan, bukan pengganti manusia.

“Kecerdasan buatan digunakan sebagai sistem sokongan keputusan yang diperakui dalam ekosistem keselamatan kritikal, dan bukannya sebagai pengganti kepada autoriti operasi,” kata Dammann.

Dalam kerangka itu, AI boleh membantu manusia menganalisis corak lebih awal, menyusun maklumat dengan lebih pantas dan mengemukakan cadangan yang lebih tepat. Namun, kuasa menentukan tindakan akhir tidak boleh diserahkan kepada mesin tanpa akauntabiliti manusia.

Model umum bukan kayu ukur untuk penerbangan

Satu kelemahan dalam wacana awam tentang AI ialah kecenderungan menyamakan semua bentuk teknologi itu. Model generatif umum yang boleh menjawab pelbagai soalan tidak sama dengan AI khusus yang dibangunkan untuk tugasan penerbangan tertentu.

Dalam sistem keselamatan kritikal, keupayaan serba boleh tidak semestinya suatu kelebihan. Jika fungsi sesuatu model terlalu luas tetapi had operasinya kabur, ia boleh menjadi risiko.

Sistem penerbangan memerlukan AI yang berfokus fungsinya dan jelas sempadan penggunaannya. Jika sistem itu menyokong urutan pendaratan, ia perlu diuji dalam senario trafik sebenar, cuaca buruk dan keadaan operasi tidak normal. Jika ia membantu penyelenggaraan prediktif, data latihannya mesti disahkan dan cadangannya perlu boleh diaudit oleh jurutera. Jika ia membantu pengurusan trafik udara, tindak balasnya perlu konsisten dan boleh dijangka, bukan sekadar kelihatan meyakinkan.

Menurut Dammann, model AI dalam sistem keselamatan kritikal mesti beroperasi dalam had prestasi yang ditetapkan. Sumber data latihan, laluan logik dan output yang dihasilkan perlu boleh dijejak sepenuhnya. Pada masa sama, pengendali manusia kekal memegang kuasa akhir terhadap objektif misi dan keputusan operasi.

Itulah perbezaan asas antara AI penerbangan dengan aplikasi pengguna. Dalam penerbangan, jawapan yang nampak betul tidak mencukupi. Sistem perlu menunjukkan bagaimana cadangan itu dihasilkan, dalam keadaan apa ia masih sah, dan bila manusia perlu mengambil alih.

EASA melalui Pelan Tindakan Kecerdasan Buatan (AI Roadmap 2.0) turut menekankan pendekatan berpusatkan manusia dalam integrasi AI penerbangan. Tumpuannya bukan sekadar kecekapan teknologi, tetapi keselamatan, keselamatan siber, jaminan AI, faktor beban manusia dan etika.

Pensijilan bukan sekadar soal ketepatan

Dalam aplikasi biasa, ketepatan sering dijadikan ukuran utama. Sekiranya, sistem mencapai skor tinggi dalam ujian makmal, ia dianggap berjaya. Dalam penerbangan, ukuran seperti itu tidak memadai.

Bagi sistem yang menyentuh keselamatan, pengawal selia perlu tahu bagaimana AI bertindak dalam keadaan biasa, keadaan terganggu dan senario luar jangka yang jarang berlaku tetapi berisiko tinggi. Sistem juga perlu menunjukkan tingkah laku yang konsisten dan boleh dijangka, bukan hanya keputusan purata yang baik.

Dammann menyatakan bahawa dalam persekitaran seperti penyelesaian konflik trafik udara, pensijilan menuntut lebih daripada sekadar ketepatan. Pengawal selia mahu melihat tingkah laku sistem dalam keadaan normal, terganggu dan luar jangka, kebolehkesanan penuh terhadap data latihan serta logik keputusan, selain jaminan bahawa autoriti manusia kekal terpelihara.

Sebab itu AI dalam penerbangan bergerak lebih berhati-hati berbanding pasaran komersial. Sistem yang memberi cadangan kepada pengawal trafik udara tidak boleh disahkan hanya kerana ia lulus di dalam persekitaran simulasi yang ideal. Ia perlu diuji dalam trafik padat, cuaca berubah, gangguan komunikasi, masukan data lewat, input bercanggah dan keadaan operasi yang menuntut keputusan pantas.

FAA dalam kerangka Jaminan Keselamatan Kecerdasan Buatan turut melihat AI sebagai teknologi yang berpotensi menyokong keselamatan penerbangan, tetapi membawa cabaran baharu jika tidak dinilai dengan betul. Sistem yang belajar daripada data dan memperbaiki prestasi melalui pembelajaran mesin tidak sama dengan sistem tradisional yang dibina sepenuhnya melalui reka bentuk tetap. Sifat itu menuntut pendekatan jaminan keselamatan yang jauh lebih ketat.

Cabaran pensijilan bukan sekadar membuktikan sistem boleh berfungsi. Cabarannya ialah membuktikan sistem masih kebal dan selamat apabila keadaan tidak berjalan seperti yang dirancang.

Manusia bukan hiasan dalam sistem autonomi

Autonomi sering disalah tafsir sebagai proses mengurangkan peranan manusia sedikit demi sedikit. Dalam penerbangan, tafsiran itu sangat berbahaya.

Fungsi autonomi boleh mengurangkan beban kerja, mempercepatkan pemprosesan data dan membantu sistem menjangka keadaan lebih awal. Namun, ia tidak boleh mengaburkan fakta tentang siapa yang bertanggungjawab apabila keputusan membawa kesan operasi.

Dammann melihat imbangan itu sebagai soal disiplin seni bina sistem. Autonomi boleh mengukuhkan prestasi dan menjadikan operasi lebih boleh dijangka, tetapi tanggungjawab perintah mesti mutlak kekal pada manusia.

Peranan manusia dalam sistem kritikal bukan sekadar menjadi pemantau pasif. Jika operator hanya diletakkan di hujung proses untuk meluluskan cadangan mesin tanpa maklumat yang cukup, autoriti manusia menjadi sekadar hiasan. Untuk berfungsi dengan betul, manusia perlu tahu apa yang dicadangkan oleh sistem, mengapa cadangan itu dibuat, tahap keyakinannya dan pilihan lain yang masih tersedia.

EASA melalui dokumen konsep berkaitan aplikasi pembelajaran mesin tahap 1 dan tahap 2 turut memperincikan konsep gandingan manusia dan AI (human-AI teaming). Dalam konsep ini, sistem AI boleh membuat keputusan secara automatik di bawah pemantauan manusia, tetapi reka bentuknya mesti memastikan interaksi manusia dan mesin kekal selamat.

Manusia tidak boleh diletakkan di hujung proses semata-mata untuk menanggung akibat keputusan sistem. Operator perlu berada dalam rantaian keputusan dengan maklumat yang cukup, masa yang cukup dan kuasa sebenar untuk menerima, mengubah atau menolak cadangan AI.

Autonomi perlu diperluas secara berdisiplin

Dalam ruang udara yang semakin padat, khususnya apabila penerbangan awam dan operasi ketenteraan bertindih, penggunaan AI perlu diperluas secara berhati-hati. Lebih banyak fungsi automatik tidak semestinya menjadikan sistem lebih selamat.

Jika setiap fungsi AI bertindak sebagai lapisan keputusan tersendiri tanpa hubungan jelas dengan rangka kerja perintah dan kawalan, ruang udara boleh menjadi lebih rumit.

Dammann menegaskan bahawa penskalaan autonomi yang bertanggungjawab bermula dengan integrasi. Fungsi autonomi mesti beroperasi dalam rangka kerja perintah dan kawalan yang sedia ada, khususnya dalam ruang udara awam yang padat atau persekitaran yang menyaksikan operasi awam dan ketenteraan bertindih.

Menurut beliau, Thales memperkenalkan autonomi secara berperingkat. Setiap fungsi disahkan dalam konteks operasi sebelum diperluas. Sistem juga direka supaya boleh mengalami penurunan fungsi secara terkawal apabila berlaku gangguan, bagi memastikan kesinambungan operasi walaupun sambungan atau input luaran terjejas.

Prinsip ini penting untuk Asia-Pasifik. Rantau ini mempunyai ruang udara padat, tahap kematangan teknologi yang berbeza, tuntutan kedaulatan negara dan persekitaran operasi yang kadangkala menggabungkan penerbangan awam, latihan ketenteraan, bantuan bencana dan operasi keselamatan. AI yang tidak diintegrasikan dengan baik boleh menambah lapisan kerumitan, bukan mengurangkannya.

Kertas kerja A42-WP/234 yang dibentangkan kepada Perhimpunan ICAO menyatakan bahawa AI berpotensi digunakan dalam penyelenggaraan prediktif, pengoptimuman ruang udara, pengurusan trajektori penerbangan dan pengesanan risiko keselamatan. Namun, dokumen itu turut mengingatkan bahawa integrasi AI membawa kerumitan operasi dan kawal selia baharu, serta mendesak kerjasama global yang utuh.

Ketepatan mutlak bukan janji yang jujur

Antara jawapan paling penting dalam wawancara ini datang daripada isu penyelenggaraan prediktif. Dalam pemasaran teknologi, AI sering digambarkan seolah-olah mampu meramal segala-galanya dengan tepat. Dalam penerbangan, dakwaan seperti itu tidak patut digunakan.

Yannick Assouad, Naib Presiden Eksekutif Avionics, Thales, menolak idea bahawa mana-mana sistem boleh menjanjikan ketepatan mutlak.

“Dalam penerbangan, tiada sistem boleh mendakwa ketepatan mutlak secara meyakinkan. Yang penting ialah kebolehpercayaan yang boleh diukur dalam had yang ditetapkan,” kata Assouad.

Petikan itu membawa perbincangan AI kembali berpijak di alam realiti operasi. Sistem penyelenggaraan prediktif tidak perlu berpura-pura mampu melihat masa depan secara sempurna. Fungsinya ialah mengesan corak, memberi amaran awal, membantu jurutera menilai risiko dan mengurangkan gangguan yang tidak dirancang.

Assouad menjelaskan bahawa model penyelenggaraan prediktif dilatih menggunakan set data operasi yang disahkan dan diuji dalam keadaan simulasi serta keadaan sebenar. Outputnya perlu boleh diterangkan dan diaudit supaya jurutera boleh menilai cadangan sistem, bukan menerimanya secara membuta tuli. Pelaksanaan juga dibuat secara berfasa dan dipantau, dengan peranan manusia sentiasa dikekalkan.

Nilai AI dalam penyelenggaraan prediktif terletak pada keupayaan mengurangkan kejutan operasi, bukan menggantikan jurutera. Sistem boleh mengimbas corak dengan pantas, tetapi manusia masih perlu menilai sama ada cadangan itu munasabah, selamat dan sesuai dalam kerangka penyelenggaraan yang diperakui.

Sistem kritikal memerlukan AI yang terhad dan boleh diaudit

Sistem keselamatan kritikal tidak memerlukan AI yang mahu menjawab semua perkara. Ia memerlukan AI yang jelas tugasnya, jelas hadnya dan boleh menjelaskan tindakannya.

Dammann menyatakan bahawa di bawah payung cortAIx, sistem AI dibangunkan untuk tugas operasi yang ditentukan dengan sangat jelas. Pengesahannya dibuat secara berstruktur selari dengan kerangka pensijilan penerbangan. Ini termasuk kelulusan simulasi dalam keadaan tidak normal, penilaian lapangan terkawal dan dokumentasi telus yang boleh menyokong semakan pihak pengawal selia.

Kerjasama strategik dengan penyedia perkhidmatan navigasi udara seperti CAAS melalui AIRLab pula membantu memastikan penilaian dibuat dalam persekitaran yang benar-benar mewakili logik operasi sebenar.

Pendekatan ini jauh lebih matang berbanding kecenderungan industri teknologi umum yang sering mengejar model paling besar atau paling serba boleh. Dalam penerbangan, model yang terlalu luas tanpa had operasi yang jelas bukanlah kelebihan. Ia boleh menjadi beban kepada proses pensijilan dan mengundang risiko keselamatan.

AI yang berguna dalam sistem kritikal mesti khusus, diuji ketahanannya, boleh diaudit, boleh dijelaskan tindakannya dan boleh dihentikan apabila perlu. Nilai utamanya terletak pada disiplin kejuruteraan, bukan pada keupayaan retorik untuk menjawab semua perkara.

Asia-Pasifik perlu menilai AI sebagai isu keselamatan

Asia-Pasifik sedang berdepan pertumbuhan trafik udara yang pesat, ruang udara yang semakin kompleks dan tuntutan kecekapan operasi yang lebih tinggi. Dalam keadaan ini, penggunaan AI untuk pengurusan trafik, penyelenggaraan prediktif, urutan pendaratan atau pemantauan keselamatan semakin sukar untuk diketepikan.

Namun, rantau ini tidak boleh terus melompat kepada penggunaan AI tanpa bersandarkan kerangka keselamatan yang kukuh. Jurang kematangan digital antara negara, perbezaan dasar kawal selia, tuntutan kedaulatan data dan operasi rentas sempadan menjadikan pensijilan AI dalam penerbangan berdepan kerumitan.

Jika pendekatan sesebuah negara terhadap AI penerbangan terlalu longgar, risikonya tidak semestinya terhad kepada satu ruang udara sahaja. Penerbangan ialah sistem rantaian rentas sempadan. Pangkalan data, aliran trafik, protokol keselamatan, jadual dan keputusan operasi semuanya bergerak merentasi garis sempadan bidang kuasa antarabangsa.

Sebab itu naratif AI dalam pasaran penerbangan Asia-Pasifik tidak boleh dijual sekadar sebagai kisah pemodenan automasi semata-mata. Ia perlu dinilai secara serius sebagai isu keselamatan mutlak, kebertanggungjawaban dan kepercayaan operasi.

Keputusan akhir mesti jelas pemiliknya

AI boleh mempercepatkan kerja manusia. Ia boleh menyaring data, mengesan corak, mencadangkan pilihan penyelesaian dan memberi amaran awal. Dalam ruang udara yang semakin padat, keupayaan tersebut sangat bernilai. Dalam penyelenggaraan pesawat, ia boleh mengurangkan rekod gangguan tidak dirancang. Dalam pengurusan trafik, ia terbukti boleh membantu menyusun aliran secara jauh lebih baik.

Tetapi, sistem pintar yang sekadar memberi cadangan tidak sama dengan pihak yang memikul beban tanggungjawab.

Dalam undang-undang penerbangan, keputusan akhir mesti jelas pemiliknya. Jika pesawat dilencongkan, jika urutan pendaratan dirombak, jika cadangan penyelenggaraan diluluskan atau jika pertindihan konflik trafik udara perlu diselesaikan, individu manusia dan organisasi yang bertanggungjawab mesti dikenal pasti.

Tanpa kejelasan tersebut, AI tidak sedikit pun menghapuskan kerumitan operasi. Ia sekadar memindahkan kerumitan ke zon kelabu akauntabiliti.

Cabaran sebenar AI dalam sistem kritikal bukanlah untuk membuktikan bahawa mesin perkomputeran boleh menjadi lebih pantas daripada otak manusia. Fakta itu sudah lama terbukti jelas. Cabaran yang lebih hakiki ialah memastikan kepantasan algoritma itu tidak memadamkan jejak kebolehkesanan, tidak mengaburkan garis tanggungjawab siasatan dan tidak langsung melemahkan kuasa budi bicara manusia dalam membuat keputusan akhir.

AI memang diakui mampu membantu operasi penerbangan menjadi lebih efisien dan tersusun, dengan syarat had sempadan dan kebertanggungjawabannya jelas. Dalam sistem keselamatan kritikal, manusia mesti sentiasa memegang takhta sebagai pemutus keputusan. Bukan kerana keupayaan fizikal manusia itu sempurna, tetapi atas alasan yang sangat asas: penanggungjawab akauntabiliti nyawa tidak boleh sesekali diserahkan kepada barisan algoritma. -airtimes.my

Dalam kehidupan moden yang semakin bergantung kepada teknologi, urusan harian kini banyak bergerak melalui ruang digital. Jika dahulu kebergantungan kepada teknologi adalah kurang berbanding kini yang memerlukan teknologi untuk melakukan sebarang urusan, termasuk transaksi wang.

Tidak dinafikan, kemudahan ini mempercepatkan urusan harian, namun pada masa sama membuka ruan kepada penjenayah untuk menjerat mangsa dengan cara yang lebih licik. Sindiket penipuan digital bukan lagi sekadar dari panggilan palsu atau mesej rambang. Sindiket kini menggunakan laman web palsu, aplikasi, akaun media sosial, penyamaran identiti dan teknologi kecerdasan buatan (AI) untuk meyakinkan mangsa.

Di Singapura, isu ini semakin serius apabila lebih 37,000 kes penipuan direkodkan pada 2025, dengan jumlah kerugian melebihi S$900 juta.

Tindak balas kepada pengesanan awal

Menyedari ancaman yang semakin kompleks, Singapura melalui Menteri Negara bagi Ehwal Dalam Negeri, Goh Pei Ming, mengumumkan penubuhan SPF Cyber Command atau Komnad Siber Pasukan Polis Singapura (SPF) yang dijadualkan bermula pada Julai 2026. Unit ini akan menyatukan keupayaan jenayah siber dan antipenipuan sedia ada di bawah satu perintah, selain memabangunkan keupayaan baharu utnuk meningkatkan keberkesanan operasi.

Ini bukan sekadar penambahan unit biasa, tetapi satu revolusi teknologi yang meletakkan Kecerdasan Buatan (AI) sebagai “perisai digital” utama negara. Langkah ini menunjukkan kepolisan digital tidak lagi boleh bergantung sepenuhnya kepada laporan selepas mangsa mengalami kerugian. Dalam dunia jenayah siber, masa menjadi faktor penting. Semakin lambat sesuatu pautan palsu, akaun keldai atau transaksi mencurigakan dikenal pasti, semakin besar ruang untuk sindiket memindahkan wang dan memadam jejak operasi.

AI dan Automasi: Detektif Digital 24/7

Di bawah Komand Siber SPF, sebuah Pusat Operasi Siber akan diwujudkan untuk menganalisis aktiviti jenayah dalam talian, mengenal pasti infrastruktur yang digunakan penjenayah siber dan membantu menjejaskan operasi mereka pada peringkat lebih awal.

Berbeza dengan pemantauan manual, sistem AI ini mampu mengesan kempen pancingan data (phishing) pada skala besar serta menjejak sumber yang berkaitan. Sistem automasi boleh menapis jumlah data yang besar, mengesan pola mencurigakan dan memberi petunjuk awal kepada penyiasat. Namun, AI bukan pengganti manusia, ia lebih tepat dilihat sebagai alat sokongan yang membantu pegawai polis membuat keputusan dengan lebih pantas dan tersusun.

Penggunaan AI juga penting kerana penipu sendiri semakin memanfaatkan teknologi yang sama. Kementerian Ehwal Dalam Negeri Singapura sebelum ini memaklumkan bahawa penipu menggunakan AI dan kejuruteraan sosial, termasuk teknologi deepfake dalam panggilan video langsung untuk menyamar sebagai eksekutif kanan atau pegawai kerajaan. Ini menjadikan keupayaan pengesanan awal semakin penting dalam melindungi masyarakat.

Evolusi Unit Barisan Hadapan

Menurut Goh, unit ini akan menggabungkan keupayaan sedia ada dalam membanteras jenayah siber dan antipenipuan di bawah satu perintah tunggal. Sebagai permulaan, seramai 200 pegawai pakar dalam bidang operasi, penyiasatan, dan risikan akan ditempatkan di unit barisan hadapan ini.

“Pusat Kawalan Siber akan menjadi unit barisan hadapan dan akan bermula dengan kira-kira 200 pegawai merentasi keupayaan operasi, penyiasatan dan risikan,” katanya pada perasmian Persidangan Antipenipuan 2026.

Dalam pada itu, jumlah itu juga dijangka meningkat kepada 400 pegawai apabila komand tersebut beroperasi sepenuhnya seiring Pusat Kawalan Polis yang lain. Langkah ini membuktikan bahawa pihak berkuasa tidak lagi hanya bertindak balas terhadap laporan, tetapi membina sebuah “tentera digital”, yang memiliki kekuatan tenaga kerja dan kepakaran teknikal untuk menumpaskan sindiket antarabangsa.

Menjejak Wang Haram melalui Risikan Rantaian Blok

Salah satu penekanan penting ialah, perluasan peranan Pusat Antipenipuan Singapura untuk menangani jenayah berkaitan mata wang kripto. Aset digital sering digunakan dalam penipuan kerana ia boleh dipindahkan dengan pantas merentasi sempadan dan sukar dikesan. Namun, transaksi tertentu masih boleh meninggalkan jejak yang dapat dianalisis melalui risikan rantaian blok.

Pada April 2026, Pasukan Polis Singapura memaklumkan bahawa Pusat Antipenipuan dan Cawangan Siasatan Siber bekerjasama dengan beberapa bursa kripto, termasuk Coinbase, Coinhako, Gemini, Independent Reserve, StraitsX dan Upbit. Operasi selama sebulan itu menggunakan analisis rantaian blok dan membantu mencegah potensi kerugian lebih S$2.86 juta, selain mengenal pasti lebih 90 mangsa.

Keupayaan seperti ini menunjukkan bahawa perang melawan penipuan digital bukan hanya berlaku di meja siasatan. Ia turut memerlukan kerjasama antara polis, bank, platform digital, syarikat teknologi dan penyedia perkhidmatan kripto. Tanpa pertukaran maklumat yang cepat, penjenayah akan sentiasa mempunyai kelebihan masa.

Memulihkan Kepercayaan dalam Ekonomi Digital

Sindiket penipuan tidak hanya melibatkan kerugian harta dan wang. Ia juga menggugat kepercayaan orang awam terhadap ekonomi digital. Apabila pengguna berasa tidak selamat untuk membuat transaksi dalam talian, keyakinan terhadap perbankan digital, e-dagang dan perkhidmatan kerajaan dalam talian boleh terjejas.

Justeru, penubuhan pusat yang telus dan efisien, boleh dilihat sebagai usaha membina pertahanan digital yang lebih proaktif. Namun, kejayaannya tidak boleh diukur semata-mata melalui jumlah pegawai atau penggunaan AI. Ukuran yang lebih penting ialah sejauh mana unit ini mampu mengesan ancaman awal, mengganggu sindiket, mempercepat kerjasama industri dan membantu mangsa sebelum kerugian menjadi lebih besar.

Bagi negara serantau, termasuk Malaysia, perkembangan ini wajar diperhatikan. Penipuan digital bersifat rentas sempadan dan tidak berhenti pada garis negara. Teknologi boleh menjadi alat jenayah, tetapi dengan tadbir urus, risikan dan kerjasama yang betul, teknologi yang sama juga boleh menjadi benteng penting dalam melindungi masyarakat. -airtimes.my

Ketika ancaman siber semakin kompleks, kecerdasan buatan atau Artificial Intelligence (AI) mula mengubah cara serangan dirancang, dilaksana dan dikesan. Ancaman yang dahulu lebih mudah dikaitkan dengan serangan fizikal, kini boleh bergerak secara senyap melalui rangkaian digital, sistem data dan infrastruktur kritikal yang sukar dikesan.

Perubahan ini bukan sekadar evolusi teknologi. Dalam konteks keselamatan moden, AI semakin dilihat sebagai alat strategik yang boleh digunakan untuk menyerang, mempertahan dan mempercepat operasi siber. Ia tidak menggantikan sepenuhnya peranan manusia, tetapi memberi kelebihan besar dari segi kelajuan, skala dan keupayaan menganalisis sasaran.

Teknologi ini boleh membantu penyerang mengenal pasti kelemahan sistem, menyusun serangan pancingan data, menganalisis rangakaian dan mengautomasi sebahagian proses serangan. Dalam masa sama, pasukan pertahanan juga menggunakan AI untuk mengesan corak luar biasa, menyaring amaran keselamatan dan mempercepat tindak balas terhadap insiden.

Dalam konteks Jerman, Vice Admiral Dr Thomas Daum ialah Ketua Cyber and Information Domain Service Bundeswehr, iaitu cabang yang memberi tumpuan kepada domain siber dan maklumat dalam struktur pertahanan negara itu. Kedudukan ini menunjukkan bahawa ruang siber kini semakin diberi tempat khusus dalam organisasi pertahanan moden.

Latihan Locked Shields sebagai isyarat global

Perubahan ini dapat dilihat melalui latihan keselamatan siber Locked Shields 2026 yang dianjurkan oleh NATO Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence (CCDCOE) di Tallinn, Estonia. Latihan yang berakhir pada 24 April itu menghimpunkan lebih 4,000 peserta daripada 41 negara, menjadikannya antara latihan pertahanan siber langsung terbesar di dunia.

Latihan ini bukan sekadar menguji keupayaan teknikal. Peserta diuji melalui simulasi serangan masa nyata terhadap infrastruktur kritikal dan sistem ketenteraan. Senario sebegini penting kerana serangan siber moden tidak hanya menyasarkan komputer individu, tetapi boleh menjejaskan perkhidmatan awam, sistem pertahanan, komunikasi dan kepercayaan masyarakat terhadap institusi negara.

Locked Shields turut menunjukkan bahawa pertahanan siber tidak boleh dibina secara bersendirian. Latihan itu membabitkan pasukan multinasional, agensi kerajaan, pakar teknikal dan sektor swasta. Ini memberi gambaran bahawa ancaman siber sudah menjadi isu keselamatan kolektif, bukan lagi masalah dalaman sesebuah negara.

AI melawan AI dalam medan siber

Perkembangan semasa menunjukkan AI digunakan dalam dua arah. Di satu pihak, ia boleh mempercepat operasi penyerang. Di pihak lain, ia membantu pasukan keselamatan memperkukuh pengesanan dan tindak balas. Dalam konteks ini, konsep “AI melawan AI” semakin digunakan untuk menggambarkan keadaan apabila sistem automatik penyerang berdepan sistem pertahanan yang turut menggunakan automasi.

Namun, frasa itu perlu difahami secara terkawal. AI bukan penyelesaian ajaib, dan bukan semua serangan berlaku secara autonomi sepenuhnya. Dalam banyak keadaan, AI lebih tepat dilihat sebagai alat yang memperbesar keupayaan manusia, sama ada bagi tujuan menyerang atau mempertahan.

Bagi pasukan keselamatan, AI boleh membantu mengenal pasti anomali, menyaring jumlah amaran yang besar dan menyusun keutamaan pembaikan kelemahan. Namun, keberkesanannya bergantung kepada kualiti data, konteks operasi dan pengawasan manusia. Tanpa proses semakan yang jelas, sistem boleh menghasilkan amaran palsu, tersilap mengklasifikasikan ancaman atau menambah beban kepada pasukan keselamatan.

Dari reaktif kepada proaktif

Kemunculan ancaman berasaskan AI mendorong perubahan pendekatan dalam pertahanan siber. Model lama yang menunggu serangan berlaku sebelum bertindak semakin tidak memadai apabila penyerang boleh menggunakan automasi untuk mempercepat pengesanan kelemahan dan pelaksanaan serangan.

Sebaliknya, pertahanan siber perlu bergerak ke arah pendekatan proaktif. Ini termasuk pemantauan berterusan, pengesanan awal, latihan pasukan penyerang dan pasukan bertahan, analisis ancaman masa nyata serta penggunaan AI untuk membantu manusia membuat keputusan lebih pantas.

Perubahan ini turut melibatkan latihan dan struktur organisasi. Anggota pertahanan perlu memahami cara AI beroperasi, termasuk keupayaan, batasan dan risikonya. Ancaman siber moden bukan sahaja datang daripada manusia, tetapi juga daripada automasi yang boleh menyesuaikan taktik secara pantas.

Dalam jangka panjang, keupayaan menyesuaikan doktrin, latihan dan struktur pertahanan siber akan menjadi antara faktor penting dalam menghadapi peperangan siber masa hadapan.

Peranan sektor swasta

Penglibatan sektor swasta turut menjadi elemen penting kerana banyak infrastruktur digital, perisian dan sistem kritikal dibangunkan atau dikendalikan oleh industri. Syarikat teknologi, penyedia rangkaian, pembangun perisian dan penyedia perkhidmatan keselamatan mempunyai peranan besar dalam mengesan, menampal dan memulihkan sistem selepas serangan.

Pertahanan siber tidak lagi menjadi tanggungjawab kerajaan semata-mata. Kerjasama awam-swasta diperlukan supaya maklumat ancaman, tindak balas insiden dan proses pemulihan dapat digerakkan dengan pantas. Tanpa kerjasama ini, pertahanan ruang digital akan mudah berpecah antara dasar kerajaan dengan realiti teknikal di lapangan.

Infrastruktur kritikal sebagai sasaran utama

KUALA LUMPUR, 21 APR – Sultan Perak, Sultan Nazrin Muizzuddin Shah mengingatkan bahawa kecerdasan buatan (AI), pengkomputeran kuantum dan teknologi deepfake berpotensi menggugat keselamatan rantau jika tidak ditadbir dengan rapi.

Dalam titah baginda di Pusat Pusat Pameran dan Perdagangan Antarabangsa Malaysia (MITEC), sempena DSA 2026, baginda menegaskan kemajuan teknologi kini perlu dilihat sebagai faktor yang boleh mengubah imbangan risiko secara mendadak.

Menurut baginda, teknologi tidak lagi sekadar pemacu pembangunan, sebaliknya turut memberi kesan besar kepada domain ketenteraan, siber, ekonomi serta kestabilan sosial.

“Teknologi baharu seperti AI, pengkomputeran kuantum, bioteknologi dan komunikasi maju sememangnya menawarkan alat berkuasa untuk meningkatkan keselamatan seperti mengesan ancaman siber secara masa nyata serta bertindak balas dengan lebih pantas,” titah baginda.

Namun, baginda menegaskan keupayaan itu turut membawa risiko yang tidak boleh dipandang ringan. Penggunaan AI dalam konteks ketenteraan berpotensi mencetuskan konflik tidak sengaja apabila manusia terlalu bergantung kepada automasi.

“Keputusan hidup dan mati yang diserahkan kepada mesin akan menimbulkan persoalan moral dan undang-undang yang amat serius,” titahnya lagi.

Sultan Nazrin turut mengingatkan bahawa kesilapan dalam sistem berasaskan AI, khususnya melibatkan senjata atau pengurusan ancaman berisiko tinggi, boleh membawa akibat besar.

“Sebarang kesilapan penghakiman oleh mesin, kegagalan model atau manipulasi maklumat boleh mencetuskan kesan yang jauh lebih besar berbanding gangguan teknikal biasa,” tegasnya.

Baginda menambah, pengkomputeran kuantum pula berpotensi melemahkan sistem penyulitan sedia ada. Perkara ini memberi cabaran besar kepada keselamatan data dalam era digital.

Dalam konteks ekonomi dan pentadbiran, ancaman terhadap data tidak lagi sekadar kebocoran maklumat. Ia kini melibatkan isu kedaulatan negara serta daya tahan institusi.

“AI yang memecahbelahkan pada hakikatnya adalah senjata,” titah baginda.

Menurut baginda, serangan siber terhadap sistem kewangan serantau mampu mengganggu ekonomi dalam tempoh singkat. Pada masa sama, kebocoran data sensitif boleh menjejaskan kedaulatan tanpa sebarang konflik bersenjata.

Sehubungan itu, baginda menegaskan negara di rantau ini perlu memahami teknologi yang memacu perubahan. Dalam suasana persaingan kuasa besar yang semakin meluas, kelemahan dalam tadbir urus teknologi boleh menjadi titik rapuh kepada keselamatan negara dan rantau. – airtimes.my