Tag:

Pertahanan Udara

Era dron dan misil: adakah ATM mula fokus ke arah peperangan asimetrik

by Zulhaizi Rosdi 26 Mei 2026

written by Zulhaizi Rosdi

Peperangan moden tidak lagi bergantung kepada aset besar semata-mata

Dalam peperangan moden, ukuran kekuatan tentera tidak lagi boleh dilihat melalui jumlah kereta kebal, kapal perang atau pesawat tempur semata-mata. Aset besar masih penting, tetapi nilainya semakin bergantung kepada sejauh mana ia disokong oleh sensor, dron, peluru berpandu, pertahanan udara, sistem komunikasi dan keupayaan membuat keputusan.

Perang di Ukraine dan konflik di Timur Tengah menunjukkan perubahan ini dengan jelas bahawa dron murah boleh memantau pergerakan musuh, menyerang sasaran kecil, mengganggu pertahanan udara dan memaksa pihak lawan menggunakan peluru pemintas yang jauh lebih mahal. CSIS merekodkan Russia melancarkan lebih 19,000 peluru berpandu dan dron terhadap Ukraine dari September 2022 hingga Disember 2024, termasuk lebih 14,700 dron serangan sehala.

Perang bukan lagi sekadar siapa memiliki platform paling besar tetapi peperangan hari ini turut ditentukan oleh siapa lebih cepat mengesan sasaran, siapa lebih murah menyerang, siapa lebih bertahan dan siapa mampu menggantikan sistem yang musnah dalam jumlah besar.

Dalam konteks Malaysia, persoalan ini semakin penting apabila Kementerian Pertahanan kini memberi perhatian kepada dron, peluru berpandu, pertahanan udara jarak sederhana, artileri pertahanan udara, kecerdasan buatan, sensor pintar dan sistem tanpa pemandu. Menteri Pertahanan, Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin, menyatakan Angkatan Tentera Malaysia (ATM) akan dibangunkan sebagai Angkatan Bersepadu Pelbagai Domain Berpusat Rangkaian menjelang 2030, dengan keupayaan merangkumi domain angkasa, siber, kecerdasan buatan, sistem tanpa pemandu dan sensor pintar.

Pengajaran perang Ukraine dan Timur Tengah kepada Malaysia

Pengajaran utama dari Ukraine bukan semata-mata “dron boleh memusnahkan kereta kebal”, tetapi pengajaran lebih besar ialah dron mengubah cara tentera melihat medan perang.

Dron boleh menjadi mata di udara dan boleh memantau pergerakan kecil yang dahulu sukar dikesan serta boleh membantu artileri memilih sasaran. Ia boleh digunakan sebagai senjata serangan murah dan boleh memaksa tentera lawan sentiasa bergerak, bersembunyi atau menggunakan sistem pertahanan yang mahal.

RUSI melaporkan pengeluaran dron Ukraine meningkat daripada anggaran 3,000 hingga 5,000 unit pada 2022 kepada lebih 2.2 juta unit pada 2024, dengan unjuran mencecah 4.5 juta unit pada 2025.Ini menunjukkan satu perubahan penting bahawa dron bukan lagi aset kecil di tepi medan perang, tetapi sudah menjadi sebahagian daripada sistem tempur utama.

Di Laut Merah dan Teluk Aden, kumpulan Houthi pula menggunakan peluru berpandu, dron udara dan sistem permukaan tanpa pemandu untuk mengganggu laluan perkapalan. IISS menyatakan kempen Houthi sejak November 2023 melibatkan serangan terhadap kapal, tindak balas ketenteraan antarabangsa, kesan ekonomi dan isu penyeludupan komponen senjata ke Yemen.

Malaysia tidak berdepan situasi perang seperti Ukraine atau Laut Merah. Namun, Malaysia ialah negara maritim yang mempunyai kepentingan besar di Laut China Selatan, Selat Melaka, Laut Sulu dan perairan Sabah serta Sarawak. Jika dron, peluru berpandu dan serangan murah boleh mengganggu negara besar di tempat lain, Malaysia tidak boleh melihat trend ini sebagai isu luar negara semata-mata.

kumpulan Houthi sering menggunakan peluru berpandu, dron udara dan sistem permukaan tanpa pemandu untuk mengganggu laluan perkapalan di Laut Merah dan Teluk Aden./Foto: Reddit

Isyarat baharu dalam hala tuju MINDEF

Kajian Separuh Penggal Kertas Putih Pertahanan memberi petunjuk bahawa Malaysia sedang menilai semula hala tuju pertahanan negara bagi tempoh 2026 hingga 2030. Portal MINDEF menyatakan Kertas Putih Pertahanan telah diluluskan di Parlimen pada 2 Disember 2019 dan berkuat kuasa untuk tempoh 2021 hingga 2030, manakala Kajian Separuh Penggal KPP diluluskan Jemaah Menteri pada 25 Jun 2025 dan dibentangkan kepada Jawatankuasa Pilihan Keselamatan Parlimen pada 8 Oktober 2025.

Perubahan yang disebut oleh MINDEF bukan kecil. Ia bukan sekadar membeli aset baharu. Ia menyentuh cara ATM mahu dibentuk sebagai angkatan yang boleh beroperasi dalam pelbagai domain, termasuk darat, laut, udara, siber, angkasa dan ruang maklumat.

Dalam kenyataan yang dilaporkan media, Mohamed Khaled menyebut keupayaan baharu akan meliputi kecerdasan buatan, sistem tanpa pemandu dan sensor pintar. Beliau turut menyatakan rancangan perolehan termasuk kapal sokongan pelbagai peranan, sistem pertahanan udara jarak sederhana dan artileri pertahanan udara bagi menghadapi ancaman peluru berpandu jarak jauh serta peningkatan penggunaan dron.

Ini penting kerana ia menunjukkan Malaysia mula melihat pertahanan bukan lagi sebagai kumpulan aset berasingan. Kapal, radar, dron, pesawat, sistem pertahanan udara dan pusat kawalan perlu bercakap dalam satu jaringan. Tanpa jaringan itu, aset moden boleh menjadi mahal tetapi tidak cukup berkesan.

Dron: Malaysia sudah mula, tetapi belum agresif dalam UCAV

Malaysia sudah bergerak ke arah penggunaan dron ketenteraan. Antara perkembangan paling jelas ialah perolehan tiga unit sistem pesawat tanpa pemandu aras sederhana berdaya tahan lama, atau MALE-UAS, ANKA dari Turkiye. Bernama melaporkan kontrak bagi tiga unit ANKA MALE-UAS bersama peralatan sokongan berkaitan ditandatangani ketika LIMA pada Mei 2023, dan penghantaran dijangka dibuat dalam kerangka perolehan yang sedang berjalan.

Namun, ada perbezaan besar antara dron pengawasan dengan pesawat tempur tanpa pemandu, atau UCAV. Dron pengawasan membantu melihat, mengesan dan memantau. UCAV pula membawa senjata dan digunakan untuk menyerang sasaran.

Setakat maklumat terbuka yang disemak, Malaysia masih belum boleh digambarkan sebagai agresif dalam penggunaan UCAV. Kementerian Pertahanan mengakui kepentingan dron kamikaze dalam peperangan moden, tetapi Timbalan Menteri Pertahanan Adly Zahari dilaporkan menyatakan perolehan semasa tidak termasuk dron kamikaze.

Ini tidak bermaksud Malaysia menolak teknologi itu, Bernama melaporkan MINDEF sedang membangunkan dokumen rasmi berkaitan pembangunan teknologi dron dan anti-dron untuk mengurangkan kebergantungan kepada sistem luar serta membina ekosistem industri pertahanan berteknologi tinggi.

Bezanya, Malaysia kelihatan masih berada pada fasa membina asas dengan memahami keperluan, menyusun dasar, memperoleh platform awal dan melihat ruang industri tempatan. Itu langkah penting, tetapi belum sama dengan perubahan doktrin tempur secara menyeluruh.

Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) melakar sejarah baru apabila berjaya melaksanakan ujian penerbangan pertama pesawat tanpa pemandu ANKA-THS di Pangkalan Udara Labuan./Foto: TUDM

Peluru berpandu dan pertahanan laut

Selain dron, satu lagi isyarat penting ialah fokus kepada peluru berpandu, TLDM dilaporkan memperoleh peluru berpandu permukaan-ke-permukaan dan permukaan-ke-udara untuk program Kapal Misi Pesisir Batch 2. NST melaporkan pakej itu melibatkan 24 peluru berpandu permukaan-ke-permukaan dari Roketsan bernilai RM369.30 juta dan 48 peluru berpandu permukaan-ke-udara dari LIG Nex1 bernilai RM372.69 juta.

Surat niat juga dikeluarkan kepada MBDA bagi 29 peluru berpandu permukaan-ke-udara untuk program Kapal Tempur Pesisir bernilai RM504.5 juta.

Perkembangan ini penting kerana kapal moden tidak hanya dinilai melalui saiz kapal. Kapal perlu mempunyai sensor, sistem kawalan tembakan, peluru berpandu, pertahanan diri dan hubungan dengan aset lain. Dalam persekitaran seperti Laut China Selatan, kapal yang tidak mempunyai perlindungan udara dan keupayaan serangan jarak sesuai akan menghadapi kekangan operasi.

Namun, peluru berpandu juga bukan jawapan tunggal kerana mahal, memerlukan latihan, penyelenggaraan, stok, rantaian bekalan dan doktrin penggunaan yang jelas. Jika aset peluru berpandu tidak disambungkan kepada radar, data sasaran dan sistem komando yang baik, keupayaannya tidak dapat dimanfaatkan sepenuhnya.

Cabaran pertahanan udara jarak dekat

Dron kecil mencipta cabaran yang berbeza daripada pesawat tempur atau peluru berpandu besar. Ia boleh terbang rendah, murah, sukar dikesan, dan boleh digunakan dalam jumlah banyak. Dron seperti ini tidak semestinya memerlukan teknologi tinggi untuk memberi kesan besar.

Masalahnya, banyak sistem pertahanan udara tradisional dibina untuk menghadapi ancaman lebih besar seperti pesawat, helikopter atau peluru berpandu. Untuk berdepan dron kecil, tentera memerlukan gabungan sensor jarak dekat, peperangan elektronik, meriam, peluru berpandu jarak dekat, sistem anti-dron dan prosedur operasi yang pantas.

RAND menjelaskan bahawa dron komersial murah telah mengubah ketidakseimbangan kos dalam peperangan moden, kerana serangan murah boleh memaksa pihak bertahan menanggung kos lebih besar. Bagi Malaysia, isu ini perlu dilihat secara praktikal. Tidak semua dron perlu ditembak dengan peluru berpandu mahal. Sebahagiannya mungkin perlu ditangani melalui gangguan elektronik, sistem amaran awal, senjata jarak dekat atau pertahanan pasif.

Cabaran lebih besar ialah integrasi, sistem anti-dron tidak boleh berdiri sendiri sebagai alat pameran. Ia perlu dihubungkan dengan pusat kawalan, unit keselamatan pangkalan, pertahanan udara, unit darat dan elemen siber. Jika tidak, dron murah tetap boleh menjadi ancaman mahal.

Sistem Anti-Dron./Foto: Saab

Adakah Malaysia sedang berubah doktrin?

Malaysia menunjukkan tanda perubahan, tetapi belum cukup bukti untuk mengatakan doktrin ATM sudah berubah sepenuhnya.

Perolehan dron, peluru berpandu dan sistem pertahanan udara ialah satu lapisan. Dasar seperti Kertas Putih Pertahanan dan Kajian Separuh Penggal KPP ialah lapisan kedua, tetapi perubahan doktrin memerlukan lebih daripada itu.

Doktrin berubah apabila latihan, struktur unit, cara operasi, logistik, sistem komando, perolehan dan industri bergerak dalam arah yang sama. Sebuah angkatan boleh membeli dron, tetapi masih berfikir dengan cara lama. Sebaliknya, sebuah angkatan yang benar-benar berubah akan menggunakan dron sebagai sebahagian daripada rangkaian operasi, bukan sekadar alat tambahan.

Dalam bahasa mudah, perubahan doktrin berlaku apabila ATM bukan hanya bertanya “aset apa yang perlu dibeli?”, tetapi mula bertanya “bagaimana semua aset ini berfungsi bersama dalam satu medan perang yang pantas, murah dan sukar dijangka”.

Jika dilihat daripada kenyataan MINDEF, Malaysia memang sedang bergerak ke arah itu. Sasaran membina angkatan bersepadu pelbagai domain berpusat rangkaian menjelang 2030 menunjukkan hala tuju yang lebih moden. Namun, tahap pelaksanaan sebenar masih bergantung kepada belanjawan, latihan, integrasi sistem, industri tempatan dan disiplin penyelenggaraan.

Malaysia perlu elak dua kesilapan

Dalam isu dron dan peluru berpandu, Malaysia perlu mengelak dua kesilapan iaitu ialah menganggap teknologi baharu akan menyelesaikan semua masalah. Dron tidak berguna jika tiada latihan, alat ganti, juruterbang, data, perlindungan siber dan sistem komunikasi. Peluru berpandu pula tidak cukup jika tiada sensor dan stok munisi yang mencukupi.

Kesilapan kedua ialah bergerak terlalu perlahan, perang moden berubah dengan cepat kerana sistem yang hari ini dianggap baharu boleh menjadi biasa dalam tempoh singkat.Dron berkelompok dan sistem anti-dron mungkin kelihatan seperti teknologi khas hari ini, tetapi sedang menjadi sebahagian daripada medan perang biasa.

Bagi Malaysia, pendekatan terbaik bukan mengejar semua teknologi secara serentak tetapi menggunakan pendekatan yang lebih berkesan iatu membina lapisan keupayaan melalui pengawasan, dron taktikal, sistem anti-dron, pertahanan udara jarak dekat, peluru berpandu, peperangan elektronik, dan sistem jaringan yang menyatukan semua maklumat. -airtimes.my

26 Mei 2026 0 comments

Kekhuatiran terhadap ancaman hipersonik Rusia dan China paksa AS bina “Golden Dome”

by Zulhaizi Rosdi 21 Mei 2026

written by Zulhaizi Rosdi

Golden Dome dan kebangkitan semula impian “Star Wars”

“Golden Dome for America” ialah sebuah projek pertahanan udara dan peluru berpandu berskala nasional yang berakar daripada arahan eksekutif Presiden Donald Trump pada 27 Januari 2025. Arahan asal itu menggunakan nama “The Iron Dome for America”, tetapi inisiatif berkenaan kemudian dikenali secara meluas sebagai Golden Dome.

Dokumen White House menyatakan ancaman peluru berpandu balistik, hipersonik, peluru berpandu kruis dan serangan udara generasi baharu sebagai antara ancaman paling besar kepada Amerika Syarikat.

Arahan sama turut merujuk usaha Presiden Ronald Reagan membangunkan pertahanan terhadap serangan nuklear, iaitu bayangan langsung kepada konsep Strategic Defense Initiative atau “Star Wars” pada era Perang Dingin.

Namun Golden Dome bukan sekadar nostalgia teknologi, ia muncul ketika Amerika Syarikat (AS) menilai semula kelemahan pertahanan tanah airnya terhadap ancaman peluru berpandu moden, dron, sistem hipersonik dan serangan berbilang domain.

Lebih penting, projek ini menunjukkan Washington tidak lagi melihat ancaman peluru berpandu sebagai isu negara kecil semata-mata, ia kini dibaca dalam kerangka persaingan kuasa besar, khususnya dengan Rusia dan China.

Apa sebenarnya Golden Dome?

Golden Dome bukan versi besar kepada Iron Dome Israel, Iron Dome direka untuk mempertahankan kawasan tertentu daripada roket jarak dekat, mortar dan ancaman udara terhad. Golden Dome pula jauh lebih luas dari segi skala, geografi dan ancaman.

Arahan eksekutif White House menyatakan seni bina pertahanan baharu itu perlu meliputi pertahanan terhadap peluru berpandu balistik, peluru berpandu hipersonik, peluru berpandu kruis maju dan serangan udara generasi baharu daripada musuh setara, hampir setara dan negara bermusuhan.

Ia juga menyebut keperluan mempercepat lapisan sensor angkasa untuk menjejak peluru berpandu hipersonik dan balistik, selain membangunkan pemintas berasaskan angkasa lepas yang mampu melakukan pintasan pada fasa lonjakan, iaitu ketika peluru berpandu baru dilancarkan.

Ini menjadikan Golden Dome sebagai sistem pertahanan berlapis. Ia dijangka menggabungkan sensor angkasa, radar, pemintas darat, sistem laut, keupayaan bukan kinetik, pusat pemerintahan dan kawalan, serta pemprosesan data berkelajuan tinggi. Dalam bahasa mudah, Golden Dome ialah cubaan membina jaringan pertahanan tanah air AS yang boleh melihat ancaman lebih awal, menjejaknya secara berterusan dan memintasnya dalam beberapa fasa penerbangan.

Golden Dome Amerika Syarikat AS./Foto: Aerospace America

Mengapa Rusia dan China menjadi ancaman utama

Fokus geopolitik Golden Dome tidak boleh dipisahkan daripada Rusia dan China. Kedua-dua negara mempunyai keupayaan peluru berpandu strategik, senjata nuklear, sistem peluru berpandu balistik antara benua, peluru berpandu lancaran kapal selam dan pembangunan senjata hipersonik.

Defense Intelligence Agency (DIA) AS dalam penilaian tidak terperingkatnya menyatakan ancaman peluru berpandu terhadap tanah air AS akan berkembang dari segi skala dan kecanggihan dalam dekad akan datang. Penilaian itu menyenaraikan enam kategori ancaman utama, termasuk peluru berpandu balistik antara benua, peluru berpandu balistik lancaran kapal selam, dua jenis senjata hipersonik, peluru berpandu kruis serangan darat dan sistem pengeboman orbit pecahan.

Selama ini, pertahanan peluru berpandu tanah air AS banyak tertumpu kepada ancaman terhad daripada negara seperti Korea Utara dan Iran. CSIS menilai Golden Dome sebagai usaha mengubah fokus pertahanan tanah air AS daripada ancaman negara bermusuhan berskala terhad kepada cabaran lebih besar yang ditimbulkan oleh kuasa besar seperti Rusia dan China.

Dari sudut AS, persoalannya bukan sekadar serangan nuklear besar-besaran, kebimbangan lebih rumit ialah kemungkinan serangan konvensional jarak jauh, serangan terpilih terhadap infrastruktur kritikal, serangan berbilang arah atau serangan yang cukup pantas sehingga memendekkan masa tindak balas Washington.

Dalam keadaan itu, pencegahan nuklear tradisional mungkin tidak memberi pilihan yang cukup fleksibel. Jika serangan musuh bersifat konvensional tetapi strategik, tindak balas nuklear mungkin terlalu besar dan berisiko. Golden Dome dilihat sebagai usaha memberi pilihan tambahan kepada AS dengan mengesan, menjejak, memintas dan mengurangkan kesan serangan sebelum keputusan balas yang lebih berbahaya perlu dibuat.

Angkasa lepas menjadi medan pertahanan baharu

Komponen paling kontroversi Golden Dome ialah pemintas berasaskan angkasa lepas. Konsep ini bukan baharu, tetapi kemajuan satelit kecil, pelancaran komersial dan rangkaian orbit bumi rendah menjadikannya lebih realistik berbanding era Reagan.

Space Systems Command menyatakan United States Space Force telah menubuhkan program pemintas berasaskan angkasa lepas (space-based interceptor/SBI) yang ditugaskan membangunkan sistem pemintas peluru berpandu berasaskan angkasa untuk ditunjukkan sebagai sebahagian daripada seni bina Golden Dome menjelang 2028. Program itu turut dikaitkan dengan buruj orbit bumi rendah berbilang satelit (proliferated Low Earth Orbit/pLEO) bagi menangani ancaman yang semakin pantas dan mampu bermanuver.

Pada hujung 2025 dan awal 2026, Space Systems Command menganugerahkan 20 perjanjian Other Transaction Authority (OTA) kepada 12 syarikat dengan nilai potensi sehingga USD3.2 bilion. Perjanjian itu bertujuan membolehkan syarikat terlibat membangunkan prototaip berkaitan pemintas berasaskan angkasa lepas.

Secara teori, pintasan pada fasa lonjakan mempunyai kelebihan. Peluru berpandu masih berada pada fasa awal penerbangan, belum melepaskan kepala peledak atau umpan, dan belum melakukan manuver kompleks. Namun tingkap masa untuk bertindak sangat singkat. Sistem perlu mengesan pelancaran, mengenal pasti ancaman, memproses data, mengarahkan pemintas dan membuat keputusan dalam tempoh yang amat terhad.

AI, sensor dan tekanan membuat keputusan pantas

Sistem pertahanan Golden Dome dijangka menggabungkan sensor angkasa, radar, pemintas darat, sistem laut, keupayaan bukan kinetik, pusat pemerintahan dan kawalan, serta pemprosesan data berkelajuan tinggi./Foto: Lockheed Martin

Ancaman peluru berpandu moden menekan masa tindak balas manusia, peluru berpandu hipersonik, misalnya, bukan sahaja bergerak pantas tetapi boleh melakukan manuver yang menyukarkan ramalan laluan. Peluru berpandu kruis pula boleh terbang rendah dan menghampiri sasaran dari arah yang sukar dijangka.

Space Systems Command menyatakan sistem pertahanan sedia ada dan generasi baharu perlu digabungkan dengan kecerdasan buatan (artificial intelligence/AI) untuk menangani kelajuan, keupayaan manuver dan daya pemusnah ancaman moden.

Dalam konteks Golden Dome, AI tidak semestinya bermaksud mesin membuat keputusan perang secara bebas. Peranan yang lebih munasabah ialah membantu pemprosesan data sensor, penjejakan sasaran, pengelasan ancaman, keutamaan pintasan dan sokongan keputusan kepada pusat pemerintahan.

Namun isu ini tetap sensitif. Sistem pertahanan peluru berpandu strategik berada dekat dengan domain nuklear. Kesilapan tafsir, kegagalan sensor atau tindak balas automatik yang tidak terkawal boleh membawa implikasi besar. Justeru, walaupun AI boleh mempercepat pemprosesan data, akauntabiliti manusia, kebolehjelasan sistem dan kawalan keputusan tetap menjadi persoalan penting.

Kos USD1.2 trilion dan batas keupayaan sebenar

Congressional Budget Office (CBO) menganggarkan satu sistem pertahanan peluru berpandu nasional yang selaras secara umum dengan objektif arahan eksekutif itu boleh menelan kos sekitar USD1.2 trilion untuk dibangunkan, dikerahkan dan dikendalikan selama 20 tahun. CBO menegaskan anggaran tersebut dibuat kerana seni bina objektif sebenar Jabatan Pertahanan AS yang belum didedahkan sepenuhnya.

Menurut CBO, sistem andaian itu terdiri daripada empat lapisan pemintas iaitu satu lapisan angkasa, dua lapisan permukaan kawasan luas dan satu lapisan sektor wilayah. Sistem itu turut memerlukan sensor tambahan, komunikasi dan sistem pengurusan pertempuran bagi menyelaraskan tindakan antara lapisan. Komponen paling mahal ialah lapisan pemintas berasaskan angkasa lepas, yang dianggarkan menyumbang kira-kira 70 peratus kos pemerolehan dan 60 peratus kos keseluruhan.

CBO turut memberi amaran penting bahawa keupayaan untuk “melibatkan” ancaman tidak sama dengan keupayaan “menewaskan” ancaman sepenuhnya. Dalam penilaian CBO, sistem andaian itu mungkin boleh menangani serangan kecil atau serangan terhad, tetapi boleh dibebani oleh serangan berskala penuh daripada musuh setara atau hampir setara seperti Rusia atau China.

Ini bermakna Golden Dome tidak boleh ditulis sebagai perisai mutlak, ia boleh meningkatkan pilihan pertahanan AS, tetapi tidak semestinya menjamin perlindungan penuh terhadap serangan besar-besaran.

Risiko perlumbaan senjata baharu

Golden Dome berdiri sebagai perisai pertahanan berlapis yang akan melindungi AS daripada ancaman peluru berpandu hipersonik./Foto: Lockheed Martin

Dari sudut Washington, Golden Dome ialah sistem pertahanan. AS mahu melindungi rakyat, infrastruktur kritikal, pangkalan tentera, pusat pemerintahan dan keupayaan serangan balasnya daripada ancaman peluru berpandu moden.

Namun Rusia dan China boleh membaca perkembangan sama melalui lensa berbeza, jika AS mempunyai perisai peluru berpandu yang besar dan pada masa sama mengekalkan keupayaan serangan jauh konvensional serta nuklear, Moscow dan Beijing mungkin melihatnya sebagai usaha mendapatkan kelebihan strategik menyeluruh.

CSIS menyatakan penganalisis China dan Rusia berhujah bahawa jika Golden Dome berkesan, sistem itu boleh mengehadkan kemampuan negara mereka menyasarkan tanah air AS dengan senjata nuklear, sekali gus menjejaskan pencegahan strategik mereka.

Analisis CSIS juga menyatakan tindak balas China dan Rusia berkemungkinan berbentuk langkah asimetri, termasuk memperkukuh program sedia ada, menambah jumlah sistem tertentu atau membangunkan kaedah penghantaran bukan konvensional.

Arms Control Association pula melaporkan bahawa Beijing dan Moscow mengkritik rancangan Golden Dome sebagai langkah yang mereka anggap “menstabilkan secara negatif” kerana dikaitkan dengan keupayaan serangan pertama dan hubungan antara senjata ofensif strategik dengan sistem defensif strategik.

Di sinilah paradoks Golden Dome muncul, sistem ini boleh meningkatkan keselamatan AS dalam satu dimensi, tetapi pada masa sama meningkatkan kebimbangan strategik pihak lawan. Dalam sejarah kawalan senjata, pertahanan peluru berpandu sering menjadi isu sensitif kerana ia boleh mengubah kira-kira pencegahan. Apabila satu pihak cuba mengurangkan kerentanannya, pihak lain mungkin menambah keupayaan serangan untuk memastikan keupayaan balasnya tidak terhakis.

Apa maknanya kepada Asia dan Malaysia

Malaysia tidak perlu meniru Golden Dome, skala ancaman, geografi, bajet dan keperluan strategik Malaysia jauh berbeza daripada Amerika Syarikat. Namun perkembangan ini tetap memberi beberapa pengajaran penting kepada Asia Tenggara.

Pertama, pertahanan udara masa depan semakin bergantung kepada sistem berlapis. Radar, pesawat, kapal, sistem peluru berpandu permukaan-ke-udara, dron, sensor maritim, satelit komersial dan rangkaian pemerintahan-kawalan perlu dilihat sebagai ekosistem, bukan aset terpisah.

Kedua, ancaman peluru berpandu kruis, dron dan sistem jarak jauh bukan lagi isu kuasa besar semata-mata. Konflik moden menunjukkan senjata yang lebih murah boleh digunakan secara kreatif untuk menyerang sasaran bernilai tinggi. Bagi Malaysia, perbincangan ini relevan kepada perlindungan pangkalan udara, pelabuhan, infrastruktur tenaga, pusat komunikasi dan kawasan maritim strategik.

Ketiga, integrasi data menjadi semakin penting. Keupayaan melihat ancaman lebih awal, berkongsi gambaran operasi antara cabang perkhidmatan dan membuat keputusan pantas mungkin lebih penting daripada membeli satu sistem mahal tanpa rangkaian sokongan yang kukuh.

Dalam konteks Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM), Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) dan keselamatan ruang maritim negara, isu ini berkait dengan keperluan memperkukuh pengawasan, kesedaran situasi, pertahanan udara berlapis dan daya saling operasi antara agensi. Golden Dome bukan model untuk disalin, tetapi petunjuk arah bahawa perang masa depan semakin bergantung kepada sensor, data, ruang angkasa dan kelajuan keputusan.

Golden Dome ialah simbol perubahan zaman, AS sedang membina pertahanan tanah air untuk era ancaman yang lebih pantas, lebih pelbagai dan lebih sukar dijangka. Rusia dan China pula melihat projek itu melalui lensa pencegahan strategik, kestabilan nuklear dan persaingan kuasa besar.-airtimes.my

21 Mei 2026 0 comments

Diskusi Teknologi Pertahanan

NATO ubah pertahanan udara Eropah daripada pelancar kepada sistem rangkaian

by Zulhaizi Rosdi 20 Mei 2026

written by Zulhaizi Rosdi

Perang di Ukraine mempercepat perubahan cara Eropah melihat pertahanan udara, ancaman dari udara tidak lagi datang dalam satu bentuk yang mudah dijangka. Dron, peluru berpandu kruis, peluru berpandu balistik dan pesawat tempur boleh digunakan secara serentak untuk menekan ruang udara, infrastruktur kritikal serta kedudukan tentera.

Dalam persekitaran itu, NATO dan negara-negara Eropah sedang memperkukuh pertahanan udara dan peluru berpandu bersepadu. Namun, perkembangan ini tidak wajar diringkaskan sebagai pembinaan “Iron Dome versi NATO”. Perbandingan itu mungkin mudah difahami pembaca umum, tetapi ia boleh mengelirukan jika dianggap sebagai satu kubah perlindungan tunggal yang menutup seluruh langit Eropah.

Realitinya lebih kompleks. NATO sedang memperkukuh Pertahanan Udara dan Peluru Berpandu Bersepadu NATO (NATO Integrated Air and Missile Defence), iaitu misi berterusan dalam masa aman, krisis dan konflik untuk melindungi wilayah, penduduk dan pasukan Perikatan daripada ancaman udara serta peluru berpandu. NATO menyatakan misi ini dilaksanakan melalui pendekatan 360 darjah terhadap ancaman dari semua arah strategik.

Perisai udara bukan sekadar pelancar

Kesilapan lazim dalam memahami pertahanan udara moden ialah menilainya melalui nama sistem semata-mata. Patriot, SAMP/T, IRIS-T SLM atau Arrow 3 sering menjadi tumpuan kerana ia mudah dibayangkan sebagai pelancar dan peluru pemintas. Namun, nilai sebenar pertahanan udara tidak terletak pada pelancar sahaja.

Nilai itu terletak pada rangkaian. Sistem Pertahanan Udara dan Peluru Berpandu Bersepadu NATO Integrated Air and Missile Defence System (NATINAMDS) digambarkan sebagai rangkaian sistem nasional dan NATO yang saling berhubung, merangkumi sensor, aset pemerintahan dan kawalan serta sistem persenjataan. Sistem ini berada di bawah kuasa Supreme Allied Commander Europe.

Maksudnya, persoalan utama bukan sekadar negara mana memiliki peluru berpandu terbaik. Soalan yang lebih penting ialah siapa dapat mengesan ancaman lebih awal, siapa boleh berkongsi gambaran udara dengan pantas, siapa berkuasa membuat keputusan tembakan, dan sistem mana paling sesuai untuk memintas sasaran tertentu.

Di sinilah data menjadi komponen utama pertahanan udara. Radar darat, sensor udara, pesawat amaran awal, rangkaian komunikasi, pusat pemerintahan dan pelancar pemintas perlu bekerja dalam rantaian yang sama. Tanpa integrasi, setiap sistem berisiko menjadi pulau pertahanan yang kuat secara individu tetapi lemah sebagai jaringan.

Sistem pertahanan udara Patriot./Foto: NATO

Ancaman berbeza memerlukan lapisan berbeza

Ancaman udara hari ini bergerak pada kelajuan, altitud dan kos yang berbeza, sebuah dron murah tidak semestinya wajar dipintas menggunakan peluru berpandu yang jauh lebih mahal. Sebaliknya, peluru berpandu balistik memerlukan sistem pemintas lebih khusus, amaran awal lebih luas dan keputusan yang lebih pantas.

Dasar IAMD NATO yang dikeluarkan pada Februari 2025 menyatakan ancaman udara dan peluru berpandu datang dari semua arah, pada semua kelajuan dan semua altitud, dari paras bumi hingga ke angkasa. Dasar itu meliputi pengawasan udara, pertahanan pasif serta pertahanan aktif dalam masa aman, krisis dan konflik.

Sebab itu pemintasan berlapis menjadi semakin penting, lapisan bawah boleh memberi tumpuan kepada dron, roket atau ancaman altitud rendah. Lapisan pertengahan menangani peluru berpandu kruis, pesawat dan sasaran taktikal. Lapisan atas pula diperlukan untuk ancaman balistik jarak jauh atau sasaran yang bergerak pada altitud tinggi.

Inilah perbezaan utama antara “kubah besi” sebagai gambaran popular dengan pendekatan sebenar Eropah. Perisai udara Eropah bukan satu sistem tunggal. Ia lebih menyerupai jaringan pertahanan yang menggabungkan banyak sensor, banyak pelancar, banyak pusat keputusan dan banyak negara pengguna.

ESSI mengisi jurang Eropah

Di luar rangka NATO, European Sky Shield Initiative (ESSI) turut menjadi komponen penting dalam usaha Eropah memperkukuh pertahanan udara. Inisiatif yang diterajui Jerman ini bertujuan meningkatkan ketersediaan sistem pertahanan udara yang siap digunakan di seluruh Eropah dan boleh beroperasi secara berangkaian.

ESSI sering dikaitkan dengan beberapa lapisan sistem, termasuk IRIS-T SLM untuk lapisan sederhana, Patriot untuk pertahanan udara dan peluru berpandu tahap lebih tinggi, serta Arrow 3 untuk ancaman balistik jarak jauh. Bundeswehr menyatakan Arrow menambah keupayaan lapisan atas, manakala Patriot dan IRIS-T SLM melengkapkan struktur perisai pelbagai tingkat.

Namun, ESSI tidak boleh dibaca sebagai pengganti kepada NATO IAMD. Peranannya lebih sesuai difahami sebagai usaha Eropah mengisi jurang aset dan mempercepat perolehan bersama. NATO menyediakan rangka penyelarasan, manakala negara-negara Eropah melalui ESSI cuba memastikan sistem yang diperlukan benar-benar tersedia, tersusun dan boleh beroperasi bersama.

ESSI sering dikaitkan dengan beberapa lapisan sistem, termasuk IRIS-T SLM untuk lapisan sederhana./Foto: Diehel Defence

Sayap timur sebagai ujian sebenar

Negara-negara berhampiran Rusia, Belarus dan Ukraine berdepan tekanan lebih langsung daripada dron, peluru berpandu dan pelanggaran ruang udara. NATO sebelum ini membangunkan model giliran pertahanan udara bagi meningkatkan kesiapsiagaan, kesediaan dan daya saling operasi melalui latihan berkala serta kehadiran bergilir sistem moden di kawasan tanggungjawab SACEUR.

Pada 2026, Allied Air Command turut melaksanakan latihan IAMD di Romania di bawah Eastern Sentry bagi memperkukuh kesiagaan di sayap timur NATO. Latihan itu memberi tumpuan kepada daya saling operasi tahap tinggi dan integrasi pelbagai domain, termasuk hubungan antara aset udara, aset darat dan struktur pemerintahan.

Perkembangan ini menunjukkan bahawa integrasi bukan sekadar konsep teknikal. Apabila dron atau peluru berpandu menghampiri ruang udara negara anggota, masa untuk membuat keputusan amat singkat. Sistem yang tidak berkongsi gambaran udara bersama boleh melambatkan tindak balas, meningkatkan risiko salah tafsir dan membuka ruang kepada ancaman menembusi pertahanan.

Perisai udara tetap ada batas

Walaupun pertahanan bersepadu memberi kelebihan, ia bukan jaminan kebal. Sistem pertahanan udara memerlukan stok peluru pemintas, logistik, latihan operator, keselamatan siber, perlindungan radar dan keupayaan bertahan dalam persekitaran peperangan elektronik.

Kos juga menjadi isu. Ancaman murah seperti dron boleh memaksa pihak bertahan menggunakan pemintas yang jauh lebih mahal. Jika nisbah kos ini tidak ditangani, pihak lawan boleh menggunakan serangan bertubi-tubi untuk menghabiskan stok peluru, menekan radar dan memaksa keputusan taktikal yang sukar.

Cabaran lain ialah politik dan penyelarasan. Setiap negara mempunyai sistem, doktrin, peraturan penglibatan, tahap perkongsian data dan kepentingan nasional yang berbeza. Pertahanan udara bersepadu memerlukan kepercayaan politik, bukan sekadar keserasian teknikal.

Pengajaran untuk Malaysia dan ASEAN

Bagi Malaysia dan ASEAN, pengajaran utama daripada perkembangan Eropah ialah pertahanan udara masa depan tidak boleh dilihat melalui pembelian platform semata-mata. Radar, pesawat, sistem peluru berpandu, dron pemantau atau pusat kawalan hanya bernilai penuh apabila berada dalam ekosistem data dan pemerintahan yang tersusun.

Asia Tenggara mempunyai cabaran berbeza daripada Eropah. Geografinya merangkumi perairan luas, pulau, laluan dagang, ruang udara sibuk dan sempadan maritim yang kompleks. Namun, prinsip asasnya sama. Keupayaan mengesan, mengenal pasti, berkongsi maklumat dan membuat keputusan pantas akan menentukan nilai sebenar sesuatu sistem pertahanan.

Perisai udara moden bukan lagi persoalan siapa memiliki peluru berpandu paling jauh semata-mata. Ia ialah persoalan siapa mempunyai gambaran udara paling jelas, rangkaian paling tahan, keputusan paling pantas dan logistik paling mampu bertahan.

NATO dan Eropah bergerak ke arah itu kerana ancaman udara sudah berubah. “Iron Dome NATO” mungkin frasa yang mudah menarik perhatian, tetapi realiti strategiknya lebih penting: masa depan pertahanan udara bergantung kepada integrasi data, pemintasan berlapis dan keupayaan banyak negara bertindak sebagai satu rangkaian. -airtimes.my

20 Mei 2026 0 comments

Diskusi Teknologi Pertahanan

Bom luncur dan dilema pertahanan udara: Senjata murah, tekanan strategik

by Zulhaizi Rosdi 16 Mei 2026

written by Zulhaizi Rosdi

Perang Ukraine memberi satu pengajaran penting kepada perancang pertahanan bahawa ancaman udara moden tidak semestinya datang daripada peluru berpandu paling canggih atau paling mahal. Dalam keadaan tertentu, senjata lebih murah yang digunakan secara besar-besaran boleh memberi tekanan strategik yang sama serius kepada pertahanan udara.

Antara contoh paling jelas ialah bom luncur (glide bomb), senjata ini bukan perkara baharu, tetapi penggunaannya dalam perang Ukraine menunjukkan bagaimana bom udara yang diubah suai dengan sayap, sirip kawalan dan sistem panduan boleh menukar kos perbelanjaan perang.

Pihak penyerang boleh melancarkannya dari jarak lebih selamat, manakala pihak bertahan terpaksa menggunakan sistem pengesanan, pemintas dan stok peluru yang jauh lebih mahal untuk mengurangkan kesannya.

Bagi Malaysia dan Asia Tenggara, isu ini tidak perlu dibaca sebagai ramalan ancaman segera. Nilainya terletak pada pengajaran perancangan. Dalam perang moden, keupayaan pertahanan udara tidak boleh dinilai hanya melalui senarai aset, tetapi melalui ketahanan keseluruhan sistem: pengesanan awal, latihan, stok munisi, perlindungan pangkalan, peperangan elektronik, logistik dan kemampuan terus beroperasi apabila tekanan datang berulang kali.

Apa itu bom luncur?

Bom luncur (glide bomb) ialah bom udara yang dipasang dengan permukaan aerodinamik seperti sayap atau sirip kawalan. Selepas dilepaskan daripada pesawat, sayap atau sirip itu membolehkan bom meluncur ke arah sasaran, sekali gus menukar altitud dan kelajuan pesawat kepada jarak mendatar.

Joint Air Power Competence Centre (JAPCC), pusat kompetensi kuasa udara NATO, menjelaskan bahawa bom luncur menggunakan permukaan aerodinamik untuk mencapai jarak selamat yang lebih jauh berbanding bom tidak berpandu biasa. Dalam penjelasan itu, bom luncur memasuki fasa luncuran terkawal selepas dilepaskan, dengan sistem panduan seperti navigasi satelit dan navigasi inersia membantu mengarahkannya ke sasaran.

Dalam bentuk mudah, bom luncur bukan peluru berpandu penuh. Ia lazimnya tidak mempunyai enjin roket seperti peluru berpandu jelajah. Kelebihannya terletak pada gabungan bom sedia ada, kit panduan, sayap tambahan dan pelancaran dari pesawat. Gabungan ini membolehkan pihak penyerang meningkatkan jarak serangan tanpa perlu menggunakan senjata yang jauh lebih mahal bagi setiap sasaran.

Inilah yang menjadikan bom luncur berbahaya dalam konteks perang berpanjangan. Ia bukan hanya soal ketepatan atau kuasa letupan, tetapi soal skala. Jika sebuah negara mempunyai stok bom lama yang besar dan mampu memasangnya dengan kit luncur serta sistem panduan, senjata yang asalnya konvensional boleh bertukar menjadi alat tekanan jarak selamat.

Ukraine sebagai medan ujian

Bom luncur telah digunakan secara meluas dalam peperangan di Ukraine, sekaligus memberi kesan besar kepada kedudukan tentera dan infrastruktur./Foto: Russian Defense Ministry

Penggunaan bom luncur Rusia di Ukraine menjadi perhatian kerana skala dan kesannya. Associated Press melaporkan bahawa Rusia meningkatkan penggunaan bom luncur yang diubah suai daripada stok era Soviet untuk memusnahkan bandar-bandar hadapan di timur Ukraine. Laporan itu menyatakan bom tersebut dipasang semula dengan sirip boleh lipat serta sistem panduan, dan sesetengahnya membawa bahan letupan antara 500 hingga 3,000 kilogram.

RAND pula menyatakan Rusia melancarkan ratusan bom luncur setiap minggu terhadap sasaran Ukraine di kawasan hadapan dan di belakang garisan hadapan. Dalam rencana sama, RAND memetik kenyataan Presiden Ukraine Volodymyr Zelenskyy bahawa 3,000 bom luncur mengenai sasaran pada Mac 2024. Angka ini wajar dibaca sebagai angka beratribusi kepada pihak Ukraine, bukan data bebas yang boleh dianggap muktamad tanpa semakan medan tambahan.

Fakta yang lebih kukuh ialah trendnya. Bom luncur digunakan secara meluas, memberi kesan besar kepada kedudukan tentera dan infrastruktur, serta memaksa Ukraine menumpukan perhatian kepada pertahanan udara, pesawat pemintas, peperangan elektronik dan serangan terhadap rantaian pelancar.

Dakwaan yang perlu dikawal

Dalam konflik aktif, maklumat mengenai jarak, ketepatan, kadar kegagalan dan jumlah sebenar senjata sering berubah. Laporan medan boleh datang daripada kerajaan, perisikan, media, imej sumber terbuka atau akaun media sosial. Tidak semua mempunyai tahap kebolehpercayaan yang sama.

Oleh itu, dakwaan seperti “jarak baharu 200 kilometer”, “semua bom luncur kebal gangguan elektronik” atau “setiap serangan tepat mengenai sasaran” tidak boleh ditulis sebagai fakta muktamad tanpa sumber rasmi dan pengesahan silang.

Yang boleh dinyatakan secara bertanggungjawab ialah Rusia telah menggunakan bom luncur secara besar-besaran, Ukraine menghadapi tekanan pertahanan udara, dan beberapa sumber berwibawa menilai senjata ini sebagai sebahagian daripada strategi Rusia untuk menyerang dari jarak selamat serta melemahkan stok pertahanan lawan.

IISS menilai bahawa Rusia menambah senjata jarak selamat kos rendah untuk menampung jumlah peluru berpandu berpandu tepat yang tidak mencukupi dan untuk menekan inventori pertahanan udara darat Ukraine.

Masalah sebenar: Nisbah kos dan skala serangan

Dilema utama bom luncur ialah nisbah kos, jika pihak penyerang menggunakan bom yang lebih murah tetapi pihak bertahan perlu memintasnya dengan peluru pemintas yang jauh lebih mahal, tekanan ekonomi akan berpihak kepada penyerang.

RAND menyatakan bahawa nisbah pertukaran kos ini tidak memihak kepada Ukraine kerana pemintas Patriot mahal, manakala serangan bom luncur boleh berlaku dalam jumlah besar. RAND juga menilai bahawa cara paling praktikal untuk mengurangkan ancaman ini ialah memusnahkan pesawat pelancar, sama ada di darat atau di udara, melalui gabungan peluru berpandu taktikal, keupayaan udara-ke-udara dan peperangan elektronik.

Masalahnya bukan hanya harga satu bom berbanding satu peluru pemintas. Masalah lebih besar ialah ketahanan sistem. Pertahanan udara perlu mengesan, menjejak, mengutamakan, memintas dan terus beroperasi walaupun diserang berulang kali. Jika stok pemintas menipis, radar terdedah, pangkalan diserang atau rantaian bekalan lambat mengganti peluru, sistem pertahanan udara boleh kehilangan keberkesanan walaupun teknologinya canggih.

Di sinilah bom luncur berubah daripada isu taktikal kepada isu strategik. Ia boleh digunakan untuk memaksa pihak lawan membelanjakan sumber secara tidak seimbang. Dalam perang moden, pihak yang mampu menghasilkan, mengubah suai dan melancarkan senjata dalam jumlah besar boleh mencipta tekanan berterusan tanpa perlu menggunakan senjata paling mahal bagi setiap sasaran.

Mengapa memintas bom sahaja tidak cukup

Bom udara siri FAB Rusia./Foto: Reddit

Pengajaran penting daripada Ukraine ialah pertahanan terhadap bom luncur tidak boleh bergantung kepada tindakan memintas bom selepas ia dilepaskan. Apabila bom sudah berada dalam fasa luncuran ke arah sasaran, pihak bertahan sudah masuk ke fasa yang paling mahal dan paling sukar.

JAPCC menilai bahawa masa depan pertahanan terhadap senjata seperti ini bergantung pada usaha mengganggu keseluruhan rantaian serangan, daripada proses pengesanan sasaran hingga pelancaran. Pendekatan itu lebih luas daripada pertahanan terminal, kerana ia memberi tumpuan kepada sasaran, sistem panduan, komunikasi, platform pelancar dan ruang operasi sebelum bom dilepaskan.

Ini bermaksud pertahanan perlu melihat keseluruhan ekosistem serangan. Pihak bertahan perlu mengganggu proses mengenal pasti sasaran, melindungi pangkalan, menyebarkan aset, menyamarkan kedudukan, menggerakkan sistem secara lebih lincah, menggunakan peperangan elektronik dan mengekalkan keupayaan pemintas pada lapisan akhir.

Konsep pertahanan udara berlapis menjadi penting dalam konteks ini. Radar jarak jauh, pesawat pemintas, sistem pertahanan udara jarak sederhana dan dekat, peperangan elektronik, perlindungan pangkalan, penyamaran serta mobiliti aset perlu berfungsi sebagai satu rangkaian. Senjata murah hanya menjadi masalah lebih besar apabila sistem pertahanan bertindak secara terpisah.

Pengajaran untuk Asia Tenggara

Asia Tenggara tidak sama dengan Ukraine. Geografinya lebih maritim, melibatkan ruang udara luas, kepulauan, laluan perdagangan, kawasan tuntutan bertindih dan persekitaran littoral yang kompleks. Namun, prinsip operasi bom luncur tetap relevan.

Ancaman jarak selamat berkos lebih rendah boleh memaksa negara kecil dan sederhana memikirkan semula cara mereka menilai pertahanan udara. Persoalannya bukan hanya siapa memiliki pesawat paling moden atau sistem peluru berpandu paling mahal. Persoalan lebih besar ialah siapa mempunyai rangkaian pengesanan, stok munisi, latihan, perlindungan pangkalan, peperangan elektronik dan keupayaan bertahan dalam tempoh panjang.

Bagi negara yang ruang udaranya luas tetapi bajet pertahanan terhad, isu ketahanan menjadi lebih penting. Sistem yang canggih tetapi kecil jumlahnya boleh ditekan jika serangan berlaku secara berulang. Dalam konteks maritim, perlindungan pangkalan udara, radar, pelabuhan, pusat pemerintahan dan laluan logistik menjadi sebahagian daripada pertahanan udara, bukan elemen berasingan.

Implikasi kepada Malaysia

Bagi Malaysia, isu bom luncur perlu dibaca sebagai pengajaran perancangan, bukan sebagai ramalan ancaman segera. Perolehan aset udara baharu, pembangunan keupayaan munisi berpandu dan peningkatan pertahanan udara perlu dilihat sebagai sebahagian daripada ekosistem yang sama.

Bernama melaporkan pada 24 April 2026 bahawa program perolehan 18 pesawat FA-50M Block 20 untuk Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) mendahului jadual, dengan empat pesawat pertama dijangka diterima menjelang akhir 2026. Bernama dalam laporan terdahulu turut menyatakan varian FA-50M yang dibeli oleh TUDM akan dilengkapi keupayaan melancarkan peluru berpandu dan bom berketepatan tinggi.

Namun, kaitan utama dengan bom luncur bukan sekadar keupayaan membawa bom pintar. Kaitan lebih besar ialah ekosistem. Pesawat, sensor, data sasaran, sistem panduan, stok munisi, latihan, penyelenggaraan, doktrin dan jaringan pertahanan udara tidak boleh dilihat sebagai komponen berasingan.

Jika satu pihak mempunyai keupayaan melancarkan senjata jarak selamat, pihak bertahan perlu mempunyai sistem yang mampu mengesan, menilai dan bertindak secara berlapis. Jika sesebuah negara memiliki pesawat baharu tetapi tidak membina stok munisi, latihan berulang, perlindungan pangkalan dan integrasi sensor, nilai sebenar aset itu akan terbatas.

Pengajaran daripada Ukraine ialah jelas bahawa senjata yang murah tetapi digunakan secara besar-besaran boleh menjadi masalah strategik. Untuk Malaysia, rencana ini mengingatkan bahawa pembangunan kuasa udara dan pertahanan udara perlu dinilai melalui ketahanan sistem, bukan sekadar senarai aset.

Dalam perang moden, nilai pertahanan tidak hanya ditentukan oleh apa senjata yang dimiliki. Ia ditentukan oleh keupayaan negara mengesan ancaman, menyerap tekanan, membalas secara berkesan dan terus beroperasi apabila serangan berlaku berulang kali. -airtimes.my

16 Mei 2026 0 comments

Diskusi Teknologi Pertahanan Tentera Udara

FA-50M dan bom pintar: Keupayaan pesawat tidak cukup tanpa ekosistem munisi

by Zulhaizi Rosdi 9 Mei 2026

written by Zulhaizi Rosdi

Perolehan FA-50M oleh Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) membuka ruang kepada keupayaan Precision Guided Munitions, tetapi nilai sebenar bom pintar tidak terletak pada pesawat semata-mata. Ia bergantung kepada ekosistem lengkap dengan latihan, sensor, data sasaran, stok munisi, penyelenggaraan, doktrin dan integrasi operasi.

Program FA-50M perlu dibaca sebagai sebahagian daripada pembinaan semula keupayaan udara Malaysia, bukan sekadar penggantian aset. Media tempatan melaporkan pada 24 April lalu bahawa program perolehan 18 pesawat FA-50M Block 20 untuk TUDM mendahului jadual, dengan empat pesawat pertama dijangka diterima menjelang akhir 2026.

Kementerian Pertahanan pula sebelum ini menyatakan 18 pesawat tempur ringan FA-50M itu dimuktamadkan pada Mei 2023 dan penyerahan dijadual bermula pada 2026. Ini fakta asas yang boleh digunakan bahawa Malaysia memang sedang bergerak ke arah kemasukan platform tempur ringan baharu dalam inventori TUDM.

Selain itu, Korea Aerospace Industries (KAI) menyatakan bahawa FA-50 dibangunkan daripada platform T-50 dan dinaik taraf dengan Tactical Data Link, Precision Guided Munitions serta subsistem perlindungan diri. Fakta ini menunjukkan bahawa FA-50 berada dalam kategori platform yang boleh menyokong misi tempur ringan moden. Tetapi ia tidak membuktikan secara automatik jenis munisi khusus yang akan digunakan TUDM, jumlah stok atau tahap kesiagaan operasi apabila pesawat diterima.

Apa sebenarnya bom pintar?

F-15E Strike Eagle milik AS menggugurkan bom jenis GBU-31 JDAM./Foto: USAF

Bom pintar atau Precision Guided Munition ialah munisi yang menggunakan sistem panduan untuk meningkatkan ketepatan terhadap sasaran. Dalam keluarga Joint Direct Attack Munition (JDAM), Boeing menyatakan kit JDAM menukar bom bebas tidak berpandu menjadi senjata berpandukan GPS-aided inertial navigation.

Boeing juga menyatakan JDAM boleh dilepaskan dari jarak lebih 15 batu dari sasaran, manakala JDAM ER menggunakan kit sayap untuk meningkatkan jarak kepada lebih 40 batu nautika. Ini merupakan salah satu fakta teknologi dan bukannya dakwaan bahawa Malaysia telah memperoleh semua varian tersebut.

Perkembangan generasi baharu pula menunjukkan bom pintar tidak lagi hanya dinilai melalui ketepatan. StormBreaker keluaran Raytheon menggunakan pencari tiga mod, iaitu imaging infrared, radar gelombang milimeter dan laser separa aktif, untuk menyerang sasaran tetap atau bergerak dalam pelbagai keadaan cuaca. AASM Hammer oleh Safran pula digambarkan sebagai senjata udara-ke-darat semua cuaca dengan kapasiti stand-off dan keluarga kit panduan berbeza.

Dalam erti kata lain, trend global bergerak kepada jarak, sensor, fleksibiliti dan keupayaan operasi dalam persekitaran yang lebih sukar.

Fakta, dakwaan dan analisis perlu dipisahkan

StormBreaker keluaran Raytheon boleh memburu sasaran yang sedang bergerak secara senyap di ruang udara yang dikawal ketat. /Foto: Raytheon

Fakta yang sahih ialah FA-50M Malaysia sedang dalam proses perolehan, jumlahnya 18 pesawat dan sumber rasmi mengaitkannya dengan program TUDM yang bermula pada 2026. Fakta lain ialah FA-50 sebagai platform yang mempunyai ciri PGM menurut KAI. Fakta teknologi pula menunjukkan pasaran bom pintar moden berkembang daripada bom berpandukan GPS kepada munisi dengan sayap lanjutan, pencari pelbagai mod dan navigasi alternatif.

Dakwaan yang belum boleh dimuktamadkan ialah jenis bom pintar khusus yang akan dioperasikan TUDM, jumlah stok, profil misi, tahap integrasi sebenar dan doktrin penggunaannya. Maklumat seperti ini tidak wajar diisi dengan andaian.

Mengapa ekosistem lebih penting daripada nama senjata

Pertama, bom pintar memerlukan data sasaran yang berkualiti, munisi berpandu boleh tepat secara teknikal, tetapi ketepatan itu bergantung kepada koordinat, pengesahan sasaran, sensor, aturan arahan dan penilaian keadaan operasi. Jika data sasaran salah, senjata yang tepat tetap boleh menghasilkan kesan yang salah.

Kedua, latihan menjadi penentu, juruterbang perlu menguasai bukan sahaja penerbangan, tetapi perancangan misi, pemilihan munisi, had cuaca, profil pelepasan, prosedur keselamatan dan koordinasi dengan elemen lain. Dalam konteks FA-50M, laporan Bernama sebelum ini menyebut pembangunan simulator berkaitan program itu. Ini menunjukkan latihan bukan unsur sampingan, tetapi sebahagian daripada pembangunan keupayaan.

TUDM bakal memperoleh 18 pesawat FA-50M Block 20./Foto: KAI

Ketiga, stok munisi ialah isu strategik, perang di Ukraine memperlihatkan bahawa munisi berpandu dan glide bomb bukan sahaja soal kecanggihan, tetapi juga jumlah, kos dan kadar penggunaan. RAND menyatakan Rusia menggunakan ratusan glide bomb seminggu terhadap sasaran Ukraine, manakala IISS menilai kemunculan senjata glide kos rendah Rusia menambah tekanan kepada pertahanan udara Ukraine.

Pengajarannya jelas iaitu negara tidak boleh melihat bom pintar sebagai aset pameran, ia perlu difikirkan sebagai stok operasi yang memerlukan pembelian, simpanan, penyelenggaraan dan penggantian.

Implikasi kepada rantau dan Malaysia

Di Asia Tenggara, nilai bom pintar perlu dilihat dalam konteks maritim, ruang udara luas, pulau, laluan perdagangan dan keperluan tindak balas pantas. Negara yang mempunyai pesawat moden tetapi stok munisi terhad atau jaringan sasaran lemah belum tentu memiliki kelebihan operasi yang mampan. Sebaliknya, negara yang membina sistem lengkap dapat menggunakan platform sederhana dengan lebih berkesan.

Bagi pembaca Malaysia, implikasinya mudah tetapi penting. FA-50M bukan cerita tentang pesawat sahaja. Ia ialah ujian sama ada perolehan pertahanan dapat diterjemah menjadi keupayaan sebenar. Keupayaan itu memerlukan perancangan jangka panjang, belanjawan munisi, latihan berulang, penyelenggaraan, integrasi sensor dan disiplin doktrin. -airtimes.my

9 Mei 2026 0 comments

Teknologi Pertahanan

Singapura dan MBDA meterai kerjasama tangani ancaman dron global

by M.Daim 8 Mei 2025

written by M.Daim

SINGAPURA, 8 MEI – Agensi Sains dan Teknologi Pertahanan Singapura (DSTA) dan syarikat pertahanan terkemuka Eropah, MBDA, memperkukuh kerjasama strategik bagi membangunkan teknologi baharu untuk mengekang ancaman sistem pesawat tanpa pemandu (UAS) yang semakin kompleks serta meluas di peringkat global.

Dalam satu kenyataan bersama, kedua-dua pihak memaklumkan bahawa kerjasama ini akan memberi tumpuan kepada pembangunan sistem pengesanan, pengecaman dan tindak balas terhadap ancaman dron secara lebih pantas, tepat dan kos efektif.

“Ancaman daripada sistem UAS bukan sahaja semakin berleluasa, malah berpotensi besar mengganggu keselamatan awam dan ketenteraman negara,

“Melalui kolaborasi bersama MBDA, kami berusaha membina sistem yang mampu bertindak balas terhadap ancaman ini dengan lebih berkesan dan responsif,” kata Ketua Pegawai Eksekutif DSTA, Mervyn Tan.

Sementara itu, Ketua Pegawai Eksekutif MBDA, Eric Béranger berkata, kolaborasi tersebut adalah manifestasi komitmen syarikatnya untuk bekerjasama dengan rakan serantau dalam membangunkan keupayaan tindak balas terhadap dron.

“Kami melihat peningkatan ketara dalam penggunaan dron sebagai senjata dan alat gangguan dalam konflik moden. MBDA komited untuk menyediakan penyelesaian menyeluruh dalam menangani ancaman yang berkembang ini, dan kerjasama dengan DSTA menjadi contoh terbaik ke arah itu,” ujarnya.

Ancaman dron kini menjadi isu keselamatan global yang merentas sempadan. Di Amerika Syarikat, lebih 2,000 insiden hampir berlanggar antara pesawat komersial dan dron dilaporkan hanya pada 2024.

Di Eropah, teknologi anti-dron semakin diberi keutamaan, termasuk pelaburan dalam sistem gangguan elektronik seperti StormShroud yang diperkenalkan United Kingdom.

Dalam pada itu, konflik di Ukraine turut memperlihatkan peningkatan ketara dalam penggunaan dron serangan oleh kedua-dua pihak bertelagah, sekaligus mendedahkan keperluan mendesak terhadap sistem pertahanan udara yang mampu menangkis serangan UAS kecil yang sukar dikesan.

Kerjasama DSTA-MBDA ini dilihat sebagai langkah tepat dalam konteks geopolitik semasa, dengan Singapura mengambil peranan aktif dalam membentuk keupayaan pertahanan masa depan yang seimbang antara teknologi, keberkesanan dan kos. – airtimes.my

8 Mei 2025 0 comments

Teknologi Pertahanan

Austria belanja RM3.5 bilion tingkat upaya meriam pertahanan udara 35mm Oerlikon

by M.Daim 14 Disember 2023

written by M.Daim

VIENNA, 14 DIS – Meriam 35mm Oerlikon yang dioperasikan oleh Austria akan dipertingkatkan keupayaannya.

Perkara tersebut disuarakan oleh pihak Kementerian Pertahanan Austria yang menyifatkan sistem pertahanan udara tersebut masih lagi “berkeupayaan walaupun sudah berusia”.

“Dalam tempoh 5 tahun akan datang, meriam ini akan menjalani pengubahsuaian dan dipertingkatkan keupayaannya untuk masa hadapan,” kata Menteri Pertahanan Austria, Klaudia Tanner.

Menurut Kementerian Pertahanan Austria, kontrak modenisasi meriam 35mm Oerlikon telah dimeterai dengan syarikat Rheinmetall.

Jelasnya dalam satu kenyataan, tingkat upaya tersebut melibatkan penambahbaikan keupayaan laras meriam untuk mengatasi sasaran udara yang kecil seperti dron.

“Meriam 35mm yang dikawal secara jauh akan mempertingkatkan perlindungan kepada anggota tentera,

“Selain itu, elemen udara akan diadaptasi secara teknikal manakala alat ganti akan diterima dari pihak Eropah,” katanya dalam satu kenyataan.

Modenisasi 35mm Oerlikon akan memastikan aset ini setara dengan keperluan semasa Austria.

Selain itu, pihak Kementerian Pertahanan Austria turut menyatakan kemungkinan sistem pertahanan udara ini akan diintegrasikan dengan sistem antarabangsa.

Austria mengoperasik 12 unit meriam 35mm Oerlikon GDF 005. Setiap 2 unit meriam ini dipadankan dengan sistem kawalan tembakan Skyguard 98 I/II.

Negara Eropah itu telah mengoperasikan sistem pertahanan udara ini semenjak 1970-an dan tingkat upaya yang dilakukan pada ketika ini merupakan adalah kali yang kedua.

Jelas Kementerian Pertahanan Austria, modenisasi meriam ini akan melibatkan perbelanjaan sebanyak 690 juta Euro (RM3.5bilion). – airtimes.my

#AirTimes #TeknologiPertahanan #Oerlikon #Rheinmetall #Austria

14 Disember 2023 0 comments

Diskusi

Kolumnis : Pertahanan udara, aset kita semakin ketinggalan

by Zaki Salleh 7 Mei 2023

written by Zaki Salleh

Keupayaan sistem pertahanan udara di darat kita yang semakin ketinggalan bukanlah satu perkara yang hendak diselindung lagi.

Ketika ini, sistem pertahanan udara Angkatan Tentera Malaysia (ATM) terbatas pada kemampuan peluru berpandu pertahanan udara jarak sangat dekat (VSHORAD) selain meriam penangkis. Apabila sistem Jernas ditamatkan perkhidmatan setelah 20 tahun digunakan, Tentera Darat tidak mempunyai pengganti yang mempunyai kemampuan setanding dengan sistem tersebut.

Hasrat ATM untuk melonjakkan keupayaan daripada sistem aras rendah (SHORAD) kepada jarak sederhana (medium range) telah pun dirancang seawal tahun 1999. Ketika itu Gerup Artileri Pertahanan Udara (GAPU) Tentera Darat diberikan tanggungjawab membuat penilaian serta cadangan bentuk sistem persenjataan yang sesuai.

Sekitar tahun 2002, beberapa sistem persenjataan disebut-sebut untuk dimiliki ATM masa itu termasuklah sistem pertahanan udara Buk-M1-2. Perolehan yang hampir pasti pula berlaku dua tahun kemudian apabila Malaysia telah bersetuju secara prinsip untuk membeli peluru berpandu KS1A dari China di bawah Rancangan Malaysia ke-9 (2006-2009).

BUK-M1 merupakan antara calon yang pernah ditawarkan untuk mengisi kelompongan pertahanan udara negara pada satu ketika dahulu.

Malah, ketika itu pegawai kanan Kementerian Pertahanan dikatakan telah berkunjung ke China bagi proses seterusnya sebelum perolehan tersebut tergantung. Bagaimana pun, program Ground Base Air Defence (GBAD) kemudian diambil alih oleh Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) apabila perancangan ini dimasukkan dalam Rancangan Malaysia ke-12 (RMK12).

Berbaki lagi dua tahun berakhirnya RMK-12, namun belum ada sebarang keputusan mengenai program tersebut walaupun beberapa jenis sistem disebut-sebut. Memiliki sistem pertahanan udara di darat yang ampuh adalah penting bagi GAPU dan TUDM untuk melindungi sasaran penting serta kritikal negara daripada ancaman.

GAPU sebagai penyedia payung pertahanan udara kepada pasukan di darat mempunyai peranan utama misalnya untuk melindungi kolum armor atau mekanise. Tanpa perlindungan udara, ia terdedah kepada ancaman serangan musuh seperti helikopter anti-armor atau pesawat penyerang termasuk dron.

Dalam kerancakan negara serantau menggandakan keupayaan sistem pertahanan udara masing-masing, timbul seribu tanda tanya bagaimana pula dengan kita?

Filipina yang sejak bertahun-tahun dipandang sebagai negara dengan angkatan tentera yang memiliki aset usang berubah wajah apabila secara konsisten melaksanakan pemodenan. Pada November tahun lalu pertahanan udaranya dipertingkatkan apabila menerima sistem peluru berpandu jarak sederhana SPYDER buatan Israel.

SPYDER keluaran Israel merupakan sistem pertahanan udara yang dilaporkan mempunyai tahap ketepatan dan kejituan tinggi.

SPYDER yang boleh mengenai sasaran sehingga jarak 50 kilometer merupakan antara yang terbaik kerana mempunyai ketepatan yang tinggi.

Filipina menjadi pengguna kedua sistem peluru berpandu SPYDER selepas Singapura dan Vietnam. Negara itu pada 2018 membeli tiga bateri sistem SPYDER dari firma Israel, Rafael dengan kos dianggarkan sebanyak USD141 juta.

Perolehan ini adalah sebahagian daripada rancangan memodenkan angkatan tenteranya menerusi Program Horizon 2. Program pemodenan pertahanan ini yang berlangsung dalam tiga fasa bermula 2013 sehingga 2028 melibatkan belanjawan keseluruhan sebanyak USD40 bilion.

Vietnam pula lebih awal mengoperasikan SPYDER apabila menerima sistem ini pada tahun 2016. Dalam konteks serantau, Vietnam mempunyai sistem pertahanan udara di darat yang paling ampuh, malah sangat berkemahiran berdasarkan penggunaan semasa Perang Vietnam.

Pada 2012, Vietnam membeli dua bateri sistem peluru berpandu permukaan ke udara jarak jauh S-300 PMU-2. Negara jiran di utara, Thailand sejak tujuh tahun lalu mengoperasikan sistem peluru berpandu permukaan ke udara KS-1C buatan China.

Pada 2018, ia memperolehi sistem peluru berpandu pertahanan udara MICA pelancaran menegak (VL) daripada MBDA. Sehingga kini, Thailand turut mengendalikan senjata antipesawat jarak dekat seperti meriam Oerlikon GDF-007 dan peluru berpandu mudah alih Thales Starstreak.

HISAR-A dan HISAR O merupakan sistem pertahanan udara modular yang dibangunkan oleh Roketsan.

Indonesia turut maju apabila bersetuju untuk mendapatkan sistem peluru berpandu Hisar dari Turkiye.

Hisar merupakan satu sistem pertahanan udara yang mempunyai tiga kategori iaitu jarak dekat (Hisar-A), sederhana (Hisar-O) dan jauh (Hisar-U) iaitu sehingga 100km. Ia dibangunkan oleh firma Roketsan manakala bahagian elektronik dan sensor oleh Aselsan.

Indonesia dikatakan bakal memperolehi sistem pertahanan udara Hisar-O dan Hisar-U yang akan dikenali sebagai sistem Trisula-O dan Trisula-U. Rancangan Indonesia untuk memperkasa pertahanan udara ini bagaimana pun bukanlah sesuatu yang hendak dihairankan memandangkan faktor geografi negara berpulau.

Kedudukan wilayah-wilayah yang bertaburan sebenarnya memberikan cabaran besar dalam soal menyusun kekuatan tentera. Sebab itu perolehan dari Turkiye ini dilihat hanya sebagai pelengkap kepada pembelian terdahulu.

Pada 2017, Indonesia telah memesan dua bateri sistem pertahanan udara NASAMS 2 dari firma Korngsberg Group. NASAM 2 dibangunkan bersama oleh Kongsberg Defense & Aerospace dengan firma Raytheon dari Amerika Syarikat. Perolehan bernilai AS$77 juta itu melibatkan 12 unit sistem pelancar bagi kekuatan dua buah bateri pertahanan udara.

Kongsberg dengan kerjasama Raytheon telah menghasilkan sistem pertahanan udara sentrik yang mengabungkan NASAM (kiri) dengan sistem pertahanan pesisir Coastal Defence System (kanan).

NASAM merupakan sistem pertahanan udara jarak sederhana antara yang paling baik ketika ini yang digunakan oleh 13 buah negara.

Sebagai angkatan tentera paling maju di rantau ini, Singapura menjadi pemilik sistem pertahanan udara jarak sederhana Aster 30 buatan MBDA dan Thales. Aster 30 dipilih pada 2013 sebagai pengganti sistem peluru berpandu Raytheon MIM-23B Improved Homing-All-The-Way Killer (I-HAWK) yang sudah berusia.

Sistem peluru berpandu ini dioperasikan tentera udara republik itu (RSAF) sejak Ogos 2020 bagi melindungi ruang kota singa tersebut bersama SPYDER. Dilancarkan secara menegak dari kanister, Aster 30 mempunyai jarak yang berkesan terhadap sasaran bersaiz pesawat pejuang sejauh 70 kilometer.

Ia boleh menangani sasaran yang lebih kecil seperti kenderaan udara tanpa pemandu dan peluru berpandu. Kenderaan pelancar mudah alih boleh membawa lapan kanister. Perolehan besar seperti dibuat negara-negara jiran ini sangat dinanti-nantikan ATM, apatah lagi warganya untuk mengendalikan sistem persenjataan canggih bagi melindungi kedaulatan negara.

Dengan isu-isu serantau yang memerlukan angkatan itu diperkasakan, melindungi ruang udara negara bukan lagi sekadar satu pilihan. – airtimes.my

7 Mei 2023 0 comments

Global

Rusia berjaya uji sistem pertahanan udara S-550

by Air Times News Network 30 Disember 2021

written by Air Times News Network

MOSCOW, 30 Dis – Rusia berjaya menguji sistem pertahan udara S-550, pada Rabu.

Menurut agensi berita Rusia, TASS berkata, sumber Kementerian Pertahanan memaklumkan bahawa sistem pertahanan udara itu mampu menembak kapal angkasa, kenderaan peluru berpandu balistik dan sasaran hipersonik pada ketinggian puluhan ribu kilometer.

“Sistem pertahanan udara S-550 pertama telah memasuki tugas pertempuran, kata sumber itu,

“Peluru berpandu dan sistem pertahanan udara komprehensif Rusia sekarang terdiri dari sistem Pantsir untuk ketinggian rendah, kumpulan sistem S dari S-350 hingga S-500 untuk sasaran jarak jauh, dan S-550 bagi pertahanan di luar angkasa,” tambah sumber itu yang dipetik agensi berita Anadolu.

Pada 15 November, ketua syarikat teknologi Rusia, Rostec, Sergey Chemezov berkata, S-550 akan mempunyai kemampuan mengesan sasaran jarak jauh dan mampu memintas peluru berpandu. – airtimes.my

30 Disember 2021 0 comments

Pertahanan dan Keselamatan

Weststar bida projek berkaitan pertahanan tentera udara

by Noor Sheila Amin 8 Mei 2018

written by Noor Sheila Amin

Kuala Lumpur, 8 Mei – Weststar Defence Industries Sdn Bhd (Weststar Defence), anak syarikat milik Kumpulan Weststar bakal membida lebih banyak projek berkaitan pertahanan tentera udara tempatan, kenderaan ketenteraan serta bekalan bagi helikopter tentera dan komersial.

“Buat masa ini, perniagaan utama kami adalah daripada Angkatan Tentera Malaysia (ATM) yang mana syarikat membekalkan trak tentera serta kenderaan bagi kumpulan pertahanan itu.

“Kami juga berminat untuk mengembangkan perniagaan sedia ada antaranya termasuklah kepada pertahanan tentera udara dan laut serta keperluan Agensi Penguatkuasaan Maritim Malaysia (APMM),” katanya kepada Bisnes NSTP, di sini.

Sejak penubuhannya pada 2007, Weststar Defence memperoleh lebih RM2 bilion kontrak kerajaan termasuklah bekalan kenderaan tentera, sistem pertahanan tentera udara, kenderaan khusus dan keselamatan serta kenderaan komersial.

“Menurutnya, setakat ini, bagi segmen pertahanan, pihaknya mempunyai 300 kakitangan bagi setiap peringkat termasuklah pengurusan, kakitangan sokongan, jurutera, pereka dan juruteknik.

“Kami juga menggunakan sinergi daripada sumber yang dimiliki oleh Kumpulan yang mana Kumpulan Weststar mempunyai lebih daripada 2,000 pekerja,” katanya.

Antara pelanggan tetap syarikat itu bagi sistem pertahanan adalah Kementerian Pertahanan, Kementerian Dalam Negeri, Kementerian Kesihatan, Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan serta agensi penguatkuasaan kerajaan seperti MMEA.

Arsad berkata, usaha syarikat dalam mempelbagaikan perniagaan ke cabang baru mampu menawarkan peluang meskipun berada dalam persekitaran ekonomi yang mencabar.

8 Mei 2018 0 comments

Newer Posts

Older Posts