Switzerland sering dibayangkan sebagai negara neutral yang berada di luar ribut kuasa besar. Imej itu bukan sekadar mitos diplomatik. Selama berdekad-dekad, Switzerland membina peranan antarabangsa melalui dasar berkecuali, diplomasi, perbankan, bantuan kemanusiaan dan kedudukan sebagai tuan rumah rundingan antarabangsa.
Namun, perang di Ukraine menguji makna neutraliti itu dengan cara yang lebih keras. Pada 28 Februari 2022, Majlis Persekutuan Switzerland memutuskan untuk menyertai sekatan Kesatuan Eropah terhadap Russia. Kerajaan Switzerland menegaskan langkah itu tidak mengubah neutralitinya kerana Switzerland masih tidak memihak secara ketenteraan kepada mana-mana pihak yang berperang.
Di sinilah persoalan bermula. Jika sebuah negara neutral menyertai sekatan ekonomi terhadap satu pihak dalam perang, adakah ia masih neutral? Dari sudut Switzerland, jawapannya ya. Kerajaan Switzerland membezakan antara undang-undang neutraliti dengan dasar neutraliti. Undang-undang neutraliti menuntut Switzerland tidak memberi sokongan ketenteraan kepada pihak yang berperang, manakala dasar neutraliti memberi ruang kepada kerajaan menyesuaikan tindakannya mengikut perkembangan antarabangsa.
Tetapi bagi pemerhati luar, perbezaan itu tidak mudah diterima. Dalam perang moden, tekanan ekonomi, sekatan teknologi dan kawalan eksport boleh memberi kesan hampir sama penting dengan bantuan ketenteraan. Switzerland sendiri pada Mei 2025 melaksanakan pakej sekatan ke-16 EU terhadap Russia, termasuk sekatan berkaitan barangan dwiguna, industri, perisian tenaga dan infrastruktur yang dikaitkan dengan pengangkutan dron, peluru berpandu serta barangan yang menyokong perang Russia terhadap Ukraine.
Neutraliti Switzerland juga diuji oleh isu senjata. Undang-undang Switzerland melarang eksport atau eksport semula perkakasan ketenteraan buatan Switzerland kepada negara yang sedang berkonflik. Sebab itu Switzerland pernah menolak permintaan beberapa negara Eropah untuk menghantar semula senjata atau peluru buatan Switzerland kepada Ukraine. AP turut melaporkan Switzerland menyekat eksport kepada sebuah syarikat Poland selepas 645,000 butir peluru kecil buatan Switzerland didapati sampai ke Ukraine, sesuatu yang melanggar undang-undang Switzerland.
Namun, tekanan terhadap pendekatan itu semakin kuat. Eropah sedang mempercepat persenjataan semula selepas pencerobohan Russia ke atas Ukraine, dan industri pertahanan Switzerland berdepan risiko dipinggirkan jika pembeli Eropah menganggap produk Switzerland terlalu sukar digunakan dalam krisis. Swissinfo melaporkan Parlimen Switzerland bergerak untuk melonggarkan peraturan eksport dan eksport semula senjata kepada 25 negara, kebanyakannya di Eropah, walaupun Switzerland masih menegaskan langkah itu serasi dengan neutraliti.
Perubahan lebih besar dapat dilihat dalam bidang pertahanan udara. Pada Oktober 2024, Switzerland menandatangani deklarasi penyertaan dalam European Sky Shield Initiative, sebuah kerjasama pertahanan udara Eropah. Langkah itu tidak menjadikan Switzerland ahli NATO, tetapi ia menunjukkan Bern semakin melihat keselamatan negaranya sebagai sebahagian daripada keselamatan Eropah yang lebih luas.
Kerajaan Switzerland masih menegaskan bahawa penyertaan NATO tidak serasi dengan neutraliti kerana NATO berasaskan pertahanan kolektif, iaitu kewajipan membantu anggota lain jika diserang. Namun, kerajaan yang sama juga menyatakan bentuk kerjasama lebih rapat dengan NATO boleh dan wajar diteliti dari sudut keserasian dengan neutraliti.
Maka tajuk sebenar rencana ini bukan Switzerland sudah meninggalkan neutraliti. Lebih tepat, Switzerland sedang menafsir semula neutraliti dalam dunia yang semakin sukar memberi ruang kepada sikap berkecuali sepenuhnya. Dalam perang moden, negara tidak hanya memilih pihak melalui askar dan senjata. Negara juga memilih melalui sekatan, kawalan eksport, akses kewangan, teknologi, logistik dan rantaian bekalan.
Bagi Switzerland, cabaran utamanya ialah mengekalkan kredibiliti sebagai negara neutral tanpa kelihatan buta terhadap pelanggaran undang-undang antarabangsa. Jika terlalu tegas terhadap Russia, sebahagian pihak akan menuduhnya meninggalkan neutraliti. Jika terlalu berhati-hati, Switzerland pula boleh dilihat berlindung di sebalik prinsip lama ketika keselamatan Eropah berubah.
Di sinilah neutraliti Switzerland memasuki zaman baharu. Ia bukan lagi neutraliti yang boleh difahami sebagai tidak terlibat langsung. Ia semakin menjadi neutraliti bersyarat: tidak menyertai perang, tidak menghantar tentera, tetapi tetap mengambil pendirian dalam isu undang-undang antarabangsa, sekatan ekonomi dan keselamatan Eropah.
Switzerland masih neutral. Tetapi selepas Ukraine, neutraliti itu tidak lagi kelihatan seperti ruang senyap di luar konflik. Ia menjadi medan perdebatan: antara prinsip dan kepentingan, antara undang-undang dan geopolitik, antara reputasi lama dan ancaman baharu.
Switzerland adalah sebuah negara neutral, sehinggalah dunia memaksa semua negara menjawab soalan yang sama: dalam perang moden, adakah tidak memilih pihak masih benar-benar mungkin?
