Bayangkan sebuah krisis berlaku serentak di laut, udara dan ruang siber, kapal perlu menentukan kedudukan, pesawat memerlukan navigasi tepat, markas perlu menghantar arahan, manakala sistem amaran awal perlu mengesan ancaman peluru berpandu yang bergantung kepada satelit.
Inilah sebab ruang angkasa tidak lagi boleh dianggap sebagai ruang jauh yang terpisah daripada keselamatan harian. Dalam perang moden, satelit ialah nadi yang menghubungkan sensor, senjata, pasukan tentera, pusat pemerintahan dan sistem awam. Jika nadi itu terganggu, keupayaan membuat keputusan boleh menjadi perlahan, kabur atau terputus.
Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara (NATO) menyatakan bahawa ruang angkasa penting untuk navigasi, penjejakan pasukan, komunikasi, pengesanan pelancaran peluru berpandu serta pemerintahan dan kawalan. Fungsi ini membolehkan sesebuah angkatan bertindak lebih pantas, lebih tepat dan lebih terselaras dalam krisis.
Satelit sebagai nadi perang moden
Satelit merupakan nadi yang menghubungkan sensor, senjata, pasukan tentera, pusat pemerintahan dan sistem awam./Foto: Reddit
Perang moden bukan hanya ditentukan oleh jumlah kereta kebal, kapal perang atau pesawat tempur. Ia juga ditentukan oleh keupayaan melihat, berhubung dan bertindak lebih cepat daripada lawan dengan satelit memberi kelebihan ini melalui tiga fungsi utama.
Pertama, satelit membantu kedudukan, navigasi dan masa, sistem ini membolehkan aset tentera bergerak dengan lebih tepat, menyelaras operasi dan menyokong penggunaan senjata berpandu. Kedua, satelit komunikasi membolehkan arahan dihantar merentasi jarak jauh, termasuk di kawasan laut terbuka atau wilayah terpencil. Ketiga, satelit risikan dan amaran awal membantu mengesan pergerakan, pelancaran peluru berpandu dan perubahan medan operasi.
Kebergantungan ini menjadikan satelit sasaran bernilai tinggi. Musuh tidak semestinya perlu memusnahkan sebuah angkatan di medan perang. Dalam keadaan tertentu, musuh hanya perlu mengganggu komunikasi, mengelirukan navigasi atau melewatkan aliran maklumat supaya keputusan operasi menjadi lemah.
CSIS dalam Space Threat Assessment 2025 menyatakan bahawa ancaman terhadap ruang angkasa semakin berkembang, termasuk gangguan dan pemalsuan isyarat GPS, operasi mendekati satelit sasaran, penciptaan serpihan secara tidak sengaja serta pelbagai bentuk keupayaan counterspace.
Perang satelit tidak semestinya bermula dengan letupan
Serangan fizikal seperti melancarkan peluru berpandu juga merupakan satu ancaman./Foto: Reddit
Apabila orang awam membayangkan perang satelit, gambaran lazim ialah peluru berpandu menghancurkan satelit di orbit. Gambaran itu tidak salah, tetapi ia tidak lengkap. Serangan fizikal hanya satu bentuk ancaman.
Ancaman yang lebih kerap dibincangkan hari ini ialah gangguan isyarat dan pemalsuan isyarat, gangguan isyarat berlaku apabila isyarat sah dilemahkan atau ditenggelamkan. Pemalsuan isyarat pula berlaku apabila sistem menerima maklumat palsu, contohnya kedudukan yang tidak tepat. Dalam konteks operasi, kedua dua keadaan boleh menyebabkan kekeliruan, kelewatan atau kesilapan pergerakan.
Secure World Foundation melaporkan pada 2026 bahawa 13 negara dinilai dalam konteks pembangunan keupayaan untuk mengganggu, menafikan, merosakkan atau memusnahkan sistem angkasa. Keupayaan itu merangkumi sistem bersama orbit, serangan pendakian terus, perang elektronik, tenaga terarah dan siber.
Serangan fizikal pula membawa risiko tambahan, jika satelit dimusnahkan, serpihan boleh kekal di orbit dan mengancam satelit lain. Kesan ini bukan hanya masalah ketenteraan. Ia boleh menjejaskan komunikasi, pemerhatian cuaca, penyiaran, perkhidmatan data dan sistem komersial yang bergantung kepada angkasa.
Kesan kepada kehidupan awam
Kehidupan seharian manusia pada hari ini juga sangat bergantung kepada sistem satelit di luar angkasa./Foto: Canva
Perang satelit bukan isu tentera semata mata, banyak sektor awam bergantung kepada maklumat kedudukan, navigasi dan masa. Sistem kewangan memerlukan masa tepat untuk transaksi. Rangkaian telekomunikasi memerlukan penyelarasan masa. Sektor tenaga, pengangkutan, penerbangan dan maritim turut memerlukan data yang stabil untuk operasi selamat.
CISA menyatakan bahawa maklumat kedudukan, navigasi dan masa diperlukan untuk fungsi infrastruktur kritikal, manakala kebergantungan kepada GPS sebagai sumber utama menjadikan sektor awam terdedah kepada gangguan atau manipulasi isyarat. NIST pula menekankan keperluan daya tahan infrastruktur kritikal seperti tenaga, kewangan dan pengangkutan terhadap gangguan GPS atau sumber masa lain.
Maknanya, serangan atau gangguan terhadap satelit boleh menghasilkan kesan berlapis. Gangguan kecil terhadap isyarat mungkin tidak kelihatan dramatik, tetapi ia boleh menjejaskan ketepatan masa, laluan, komunikasi dan keyakinan awam. Dalam krisis, kesan sebegini boleh memperbesar kekeliruan.
Implikasi kepada Malaysia
Mempunyai akses satelit penting bagi memastikan komunikasi pertahanan, keselamatan siber, sokongan darat, latihan menghadapi gangguan dan pelan kesinambungan operasi disusun secara berlapis./Foto: MEASAT
Malaysia bukan kuasa angkasa besar, tetapi Malaysia ialah pengguna ruang angkasa. Kepentingannya jelas dalam pertahanan, keselamatan maritim, penerbangan, komunikasi kecemasan dan ekonomi digital. Justeru, isu perang satelit perlu dilihat sebagai isu keselamatan nasional, bukan sekadar isu teknologi.
Pada Mei 2025, MEASAT mengumumkan bahawa syarikat itu menandatangani term sheet dengan Boustead Technology Sdn Bhd untuk memformalkan kerjasama bagi menyokong keperluan satelit Angkatan Tentera Malaysia (ATM), pengumuman itu dibuat sempena LIMA 2025 di Langkawi.
Bernama turut melaporkan bahawa Airbus Defence and Space menandatangani kontrak dengan Kementerian Pertahanan untuk melanjutkan akses ATM kepada perkhidmatan satelit jalur X.
Fakta ini menunjukkan komunikasi satelit sudah menjadi sebahagian daripada landskap pertahanan Malaysia. Namun, keutamaan negara bukan semata mata memiliki akses satelit. Keutamaan lebih besar ialah memastikan komunikasi pertahanan, keselamatan siber, sokongan darat, latihan menghadapi gangguan dan pelan kesinambungan operasi disusun secara berlapis.
Bagi ATM, pendekatan berlapis penting kerana tiada satu sistem boleh dianggap kebal. Jika isyarat terganggu, pasukan perlu mempunyai saluran alternatif. Jika komunikasi satelit terjejas, sistem sokongan lain perlu tersedia. Jika sistem navigasi tidak boleh dipercayai, latihan dan prosedur sandaran perlu mampu mengekalkan operasi asas.
Bagi Malaysia secara keseluruhan, perlindungan ruang angkasa perlu dikaitkan dengan pertahanan menyeluruh. Rakyat mungkin tidak melihat satelit, tetapi mereka menggunakan kesannya setiap hari melalui perbankan, peta digital, penerbangan, komunikasi dan logistik. Apabila ruang angkasa menjadi medan persaingan kuasa besar, daya tahan nasional tidak boleh lagi terhad kepada aset fizikal di bumi.
Kesimpulannya, perang satelit bukan fiksyen ketenteraan, ianya merupakan realiti strategik yang sedang dibentuk oleh persaingan kuasa besar, kemajuan teknologi dan kebergantungan manusia kepada sistem angkasa. Malaysia tidak perlu menyertai perlumbaan senjata angkasa, tetapi perlu memahami satu hakikat penting. Jika langit digital terganggu, kesannya boleh jatuh terus ke bumi. -airtimes.my
