pertahanan maritim

Program Littoral Combat Ship (LCS) Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM) sudah lama menjadi perhatian kerana kelewatan, peningkatan kos dan jangkaan besar terhadap keupayaan armada masa depan negara. Namun, ketika projek itu menunjukkan semula pergerakan melalui fasa ujian laut dan penyelarasan jadual pentauliahan, satu persoalan baharu muncul iaitu apakah nilai sebuah kapal perang moden jika sistem peluru berpandu utamanya belum dapat dipastikan?

Persoalan ini menjadi lebih besar selepas Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, menyatakan bantahan keras Malaysia kepada Perdana Menteri Norway, Jonas Gahr Støre, berhubung keputusan Norway membatalkan lesen eksport bagi sistem Naval Strike Missile (NSM) dan sistem pelancar berkaitan. Kenyataan itu memberi isyarat bahawa isu NSM bukan lagi sekadar masalah teknikal atau urusan pembekal, tetapi sudah memasuki ruang diplomatik dan strategik antara dua kerajaan.

Menurut kenyataan itu, Malaysia telah menghormati obligasi kontrak sejak 2018, manakala keputusan Norway disifatkan sebagai sepihak dan tidak boleh diterima. Anwar turut menyatakan bahawa keputusan berkenaan boleh membawa kesan buruk terhadap kesiapsiagaan operasi pertahanan Malaysia dan program pemodenan LCS, selain berpotensi memberi implikasi lebih luas terhadap keseimbangan serantau.

Kenyataan ini perlu dibaca bersama perkembangan terdahulu apabila Kongsberg Defence & Aerospace AS (KDA) menjelaskan bahawa keputusan pelesenan eksport berada di bawah bidang kuasa pihak berkuasa Norway, bukan syarikat pembekal.

Dalam masa sama, pihak Kementerian Pertahanan turut memaklumkan bahawa pihaknya sedang meneliti tindakan tuntutan terhadap syarikat Norway itu susulan kegagalan pembekalan peluru berpandu NSM, tuntutan itu melibatkan kontrak bernilai lebih RM600 juta selain sedang membuat pengiraan jumlah kerugian yang dialami akibat pelanggaran kontrak tersebut.

LCS TLDM menjadi antara aset utama yang dijangka memperkukuh keupayaan armada permukaan negara./Foto: LUNAS

Kapal perang bukan sekadar badan kapal

Dalam perolehan pertahanan moden, istilah “kapal siap” tidak boleh difahami secara sempit. Sebuah kapal mungkin sudah dilancarkan, mempunyai badan kapal, enjin, radar dan sebahagian sistem dalaman. Namun, dari sudut ketenteraan, kapal perang hanya mencapai nilai sebenar apabila ia berfungsi sebagai sistem tempur lengkap.

Sistem tempur lengkap bermaksud beberapa komponen bekerja bersama: sensor, radar, sonar jika berkaitan, sistem pengurusan tempur, sistem komunikasi, senjata, kru terlatih, prosedur operasi, alat ganti, sokongan penyelenggaraan dan rangkaian logistik. Jika satu komponen utama tertangguh, keseluruhan nilai operasi kapal boleh terjejas walaupun platform fizikalnya kelihatan hampir siap.

LCS Malaysia dibina berasaskan reka bentuk Gowind oleh Naval Group. Pada 2018, Kongsberg mengumumkan kontrak bernilai €124 juta bagi penghantaran NSM untuk enam LCS TLDM. Menurut Kongsberg, NSM dirancang dipasang di dek kapal dan diintegrasikan dengan sistem pengurusan tempur SETIS yang disediakan oleh Naval Group.

Butiran itu menunjukkan bahawa NSM bukan aksesori tambahan yang boleh dipasang kemudian tanpa kesan besar. Ia sebahagian daripada seni bina tempur kapal. Apabila misil, pelancar dan sistem pengurusan tempur dirancang bersama sejak awal, sebarang gangguan pada bekalan atau kelulusan eksport boleh memberi kesan kepada ujian sistem, latihan kru dan pengesahan keupayaan kapal.

Mengapa misil antikapal penting

Radar dan sensor memberi kapal keupayaan untuk melihat, menjejak dan memahami keadaan sekeliling. Namun, sensor sahaja tidak mencukupi untuk membentuk keupayaan tempur. Dalam konflik maritim, keupayaan menyerang atau sekurang-kurangnya mengancam aset permukaan lawan menjadi sebahagian daripada pencegahan.

Di sinilah peluru berpandu antikapal memainkan peranan. Ia memberi kapal permukaan keupayaan menyerang sasaran dari jarak jauh, mewujudkan risiko kepada pihak lawan dan memperluas pilihan taktikal komander. Tanpa peluru berpandu antikapal, kapal masih boleh berperanan dalam pengawasan, rondaan, komunikasi, kehadiran maritim dan operasi tertentu. Namun, keupayaan serangan permukaannya akan menjadi lebih terhad.

Kongsberg menyatakan NSM direka untuk sasaran laut dan darat, boleh dilancarkan daripada pelbagai platform, mempunyai kelajuan subsonik tinggi, berat 407 kilogram, panjang 3.96 meter dan jarak melebihi 300 kilometer. Angka ini ialah data rasmi pengeluar dan perlu dibaca sebagai spesifikasi produk, bukan bukti automatik tentang keberkesanan dalam setiap keadaan operasi.

Bagi TLDM, isu utama bukan sekadar jarak misil atau nama sistem. Yang lebih penting ialah sama ada misil itu benar-benar tersedia, diluluskan, diintegrasikan, diuji dan dapat digunakan oleh kru dalam doktrin operasi sebenar. Sebuah kapal moden memerlukan lebih daripada senjata di atas kertas.

Risiko kapal tanpa taring

Tanpa NSM, LCS tidak semestinya menjadi tidak berguna. Kapal masih boleh membawa nilai melalui sensor, komunikasi, kehadiran maritim, rondaan, latihan, pengawasan dan operasi keselamatan tertentu. Namun, keupayaan tempur permukaan yang dirancang sejak awal akan belum lengkap.

Risiko itu mempunyai beberapa lapisan, pertama, kapal mungkin perlu menjalani ujian laut dan ujian sistem secara berperingkat tanpa semua komponen senjata tersedia. Kedua, kru mungkin perlu menunggu latihan khusus berkaitan sistem misil. Ketiga, jika berlaku perubahan misil, integrasi baharu mungkin memerlukan ujian tambahan. Keempat, sebarang kelewatan boleh menambah tekanan kepada TLDM yang sudah lama menunggu penggantian dan pemodenan armada permukaan.

Integrasi misil bukan kerja mudah

Pertukaran peluru berpandu bukan seperti menukar peralatan pejabat. Dalam kapal perang moden, misil perlu berhubung dengan sistem pengurusan tempur, radar, sistem kawalan tembakan, perisian sasaran, paparan operator, prosedur keselamatan dan latihan kru. Setiap perubahan memerlukan pengesahan teknikal dan operasi.

Jika Malaysia perlu mengekalkan NSM, cabarannya ialah memastikan isu lesen eksport dapat diselesaikan tanpa mengganggu jadual utama. Jika Malaysia perlu menilai pilihan lain, cabarannya lebih rumit. Misil gantian mesti sesuai dari segi ruang fizikal, berat, pelancar, kuasa elektrik, kabel, perisian, keselamatan, sistem pengurusan tempur dan sokongan jangka panjang.

Di sinilah risiko kos dan masa muncul. Integrasi sistem bukan sekadar pembelian misil baharu. Ia boleh melibatkan kejuruteraan semula, ujian pelabuhan, ujian laut, latihan kru, dokumentasi teknikal, alat ganti, kontrak sokongan dan pensijilan. Jika tidak diurus dengan rapi, masalah senjata boleh menjadi masalah jadual projek.

Setakat maklumat terbuka, belum ada pengesahan rasmi bahawa Malaysia telah memilih misil gantian atau membatalkan sepenuhnya NSM. Laporan Breaking Defense menyebut Malaysia mahu mendapatkan penjelasan lanjut daripada Norway, manakala laporan Bernama menyatakan KDA menjelaskan keputusan lesen eksport berada di bawah pihak berkuasa Norway, bukan syarikat.

Jadual LCS sudah pun ketat

Isu NSM berlaku ketika jadual LCS sendiri masih sensitif, LCS pertama dilaporkan memulakan ujian laut, tetapi pentauliahannya dipinda ke Disember 2026. LCS kedua pula dijadualkan ke Ogos 2027, manakala LCS ketiga, keempat dan kelima masing-masing disasarkan pada Disember 2027, Ogos 2028 dan April 2029.

Maklumat ini menunjukkan bahawa projek LCS belum berada pada titik akhir. Ia masih melalui fasa kritikal yang menentukan sama ada platform fizikal dapat diterjemahkan kepada aset operasi. Dalam fasa seperti ini, isu misil bukan perkara kecil. Ia boleh bersilang dengan integrasi sistem, ujian penerimaan, latihan, dokumentasi dan perancangan pentauliahan.

Namun, kesannya tidak boleh dipastikan tanpa maklumat lanjut daripada Kementerian Pertahanan, TLDM, Lumut Naval Shipyard atau pihak pembekal. Rencana ini hanya boleh menyatakan bahawa risiko jadual wujud, bukan bahawa jadual pasti terganggu kerana NSM.

Kapal LCS merupakan aset penting dan kritikal untuk keperluan TLDM bagi mengawal perairan negara, melindungi zon ekonomi eksklusif (ZEE), serta menangani ancaman keselamatan./Foto: LUNAS

Eksport pertahanan sebagai risiko strategik

Norway mempunyai sistem kawalan eksport untuk produk, teknologi dan perkhidmatan berkaitan pertahanan. DEKSA, iaitu Direktoratet for eksportkontroll og sanksjoner, ialah pihak berkuasa nasional Norway bagi kawalan eksport dan sekatan. Peraturan Norway turut menyatakan bahawa eksport barangan, teknologi atau perkhidmatan tersenarai tanpa lesen DEKSA adalah satu kesalahan.

Bagi Malaysia, pengajaran strategiknya jelas. Pembelian sistem pertahanan moden bukan hanya soal kemampuan membayar atau memilih sistem terbaik di pasaran. Ia turut bergantung pada kelulusan eksport, hubungan diplomatik, dasar luar negara pembekal, teknologi terkawal, hak penggunaan, alat ganti dan sokongan sepanjang kitar hayat.

Ini bukan alasan untuk menolak sistem luar negara. Hampir semua negara, termasuk kuasa besar, bergantung pada rangkaian pembekal antarabangsa untuk sebahagian sistem pertahanan. Namun, risiko itu perlu dihitung dari awal. Perolehan senjata perlu memasukkan soalan tentang lesen eksport, kebolehdapatan alat ganti, pemindahan pengetahuan, sokongan penyelenggaraan dan pilihan sandaran jika dasar pembekal berubah.

Tekanan terhadap TLDM

TLDM berada dalam keadaan yang sukar. Di satu sisi, ia perlu mengekalkan kesiapsiagaan harian, termasuk rondaan, pengawasan dan kehadiran di kawasan maritim berkepentingan. Di sisi lain, armada lama terus menua dan memerlukan penggantian berperingkat. LCS menjadi penting kerana ia dijangka mengisi jurang keupayaan permukaan yang sudah lama dibincangkan.

Dalam konteks Laut China Selatan, kehadiran aset moden memberi nilai yang lebih luas daripada peperangan. Kapal yang mempunyai sensor baik, komunikasi selamat dan daya tahan operasi boleh menyokong kesedaran situasi maritim, tindak balas terhadap insiden, kerjasama antara agensi dan kehadiran negara di laut. Namun, untuk peranan pencegahan yang lebih kuat, senjata antikapal tetap menjadi komponen penting.

Jika LCS memasuki perkhidmatan secara berperingkat tanpa konfigurasi senjata penuh, TLDM mungkin masih mendapat manfaat dari segi latihan, kehadiran dan pembangunan doktrin. Tetapi dari sudut keupayaan tempur permukaan, jurang itu perlu diakui secara jujur. Menyembunyikan jurang tidak membantu pembaca memahami realiti. Membesarkan jurang secara sensasi juga tidak membantu perbincangan pertahanan negara.

Isu NSM membawa perbincangan LCS kepada persoalan yang lebih matang. Negara bukan sahaja perlu bertanya sama ada kapal sudah dilancarkan, sudah belayar atau sudah dijadualkan ditauliahkan. Soalan yang lebih penting ialah sama ada kapal itu benar-benar siap sebagai sistem tempur.

Sebuah LCS yang lengkap perlu menyatukan platform, sensor, sistem pengurusan tempur, peluru berpandu, meriam, sistem pertahanan diri, komunikasi, kru, latihan, logistik dan sokongan industri. Jika semua komponen ini bergerak pada kadar berbeza, kemampuan sebenar kapal juga akan berkembang secara berperingkat.

Bagi Malaysia, cabaran seterusnya ialah mengurus isu NSM tanpa menjejaskan momentum pemulihan projek LCS. Penyelesaian diplomatik dengan Norway mungkin menjadi pilihan paling lurus jika kontrak asal dapat dipertahankan. Tetapi jika keadaan memaksa pilihan lain, Malaysia perlu menilai kos integrasi, masa ujian, keserasian sistem dan risiko jangka panjang dengan sangat teliti. -airtimes.my