Ancaman Presiden Amerika Syarikat, Donald Trump untuk memusnahkan jambatan atau loji kuasa Iran bagi setiap serangan terhadap kapal di Selat Hormuz menandakan perubahan besar dalam konflik semasa. Pertempuran kini tidak lagi tertumpu kepada kapal, pangkalan tentera atau kedudukan peluru berpandu tetapi infrastruktur awam mula disebut secara terbuka sebagai sasaran balas.
Perubahan ini meningkatkan risiko perang yang lebih besar kerana setiap serangan boleh mencetuskan tindak balas berantai. Iran pula berdepan tekanan untuk membalas supaya tidak dilihat tunduk kepada ancaman Washington. Dalam keadaan diplomasi masih lemah, ruang bagi salah perhitungan menjadi semakin luas.
Ancaman balas terhadap infrastruktur
Menurut laporan Associated Press, Trump memberi amaran bahawa Amerika Syarikat akan memusnahkan satu jambatan atau loji kuasa setiap kali Iran menyerang kapal di Selat Hormuz. Ancaman itu muncul ketika tentera AS meneruskan gelombang serangan terhadap sasaran di Iran. Washington menyatakan operasi tersebut bertujuan melemahkan keupayaan Tehran mengganggu perkapalan antarabangsa.
Namun, serangan terhadap jambatan atau loji kuasa membawa kesan yang jauh berbeza daripada serangan terhadap sasaran ketenteraan. Infrastruktur tersebut berkait secara langsung dengan kehidupan rakyat, pergerakan barangan, bekalan elektrik serta operasi bandar. Kemusnahannya boleh menjejaskan penduduk awam walaupun sasaran dipilih atas alasan strategik.
Ancaman itu juga mengubah logik tindakan balas. Sebelum ini, tindak balas boleh dihadkan kepada kapal, pelancar peluru berpandu atau pangkalan tertentu. Apabila infrastruktur awam dimasukkan dalam senarai sasaran, Iran mungkin memperluas serangan terhadap kemudahan tenaga atau utiliti milik negara sekutu AS di rantau berkenaan.
Hormuz bukan lagi isu maritim semata mata
Selat Hormuz
Selat Hormuz ialah laluan penting bagi perdagangan tenaga dunia. Sebarang gangguan terhadap kapal tangki boleh menaikkan kos insurans, melambatkan penghantaran serta mendorong syarikat perkapalan mengelakkan kawasan berisiko. Kesan itu akhirnya sampai kepada negara pengimport tenaga, termasuk ekonomi Asia yang bergantung kepada bekalan minyak dan gas dari Timur Tengah.
Setiausaha Negara AS, Marco Rubio turut memberi amaran kepada pemimpin Asia bahawa tuntutan Iran untuk mengawal serta mengenakan tol di Hormuz boleh mencipta preseden berbahaya. Menurut beliau, tindakan sebuah negara mengawal laluan air antarabangsa, mengenakan bayaran dan menyerang kapal yang enggan mematuhinya boleh berulang di rantau lain.
Amaran tersebut menunjukkan bahawa Washington mahu meletakkan krisis Hormuz dalam kerangka kebebasan pelayaran global. Bagi Asia Tenggara, isu ini mempunyai kaitan langsung kerana rantau tersebut turut bergantung kepada laluan sempit strategik seperti Selat Melaka. Jika kawalan bersenjata terhadap laluan antarabangsa diterima sebagai kebiasaan, tekanan serupa boleh muncul di kawasan lain.
Risiko perang serantau semakin nyata
Tentera AS meneruskan gelombang serangan terhadap sasaran di Iran./Foto: Reddit
Bahaya terbesar sekarang ialah konflik berkembang melalui tindakan saling membalas, serangan Iran terhadap kapal boleh diikuti serangan AS terhadap infrastruktur. Iran kemudian mungkin menyerang kemudahan tenaga, pangkalan tentera atau kepentingan negara yang membantu Washington. Setiap pusingan akan meningkatkan tekanan politik untuk bertindak lebih keras.
Negara Teluk turut berdepan risiko terseret ke dalam konflik walaupun tidak mahu menjadi pihak utama. Pangkalan AS, ruang udara, pelabuhan serta kemudahan tenaga mereka mempunyai nilai strategik kepada operasi Washington. Pada masa sama, kedudukan geografi menjadikan negara tersebut terdedah kepada peluru berpandu, dron atau serangan sabotaj.
Krisis juga boleh merebak ke laluan lain sekiranya kumpulan bersenjata yang rapat dengan Iran membuka tekanan baharu. Serangan di Laut Merah atau terhadap pelabuhan serantau akan mewujudkan lebih daripada satu titik sempit yang terganggu. Keadaan itu boleh menggandakan kesan terhadap tenaga, perdagangan dan rantaian bekalan global.
Kesan ekonomi juga boleh mempercepat tekanan politik dalam negara yang tidak terlibat secara langsung. Kenaikan harga bahan api, kos pengangkutan serta premium insurans akan memberi kesan kepada pengguna dan industri.
Apabila tekanan domestik meningkat, kerajaan luar mungkin terpaksa memilih pihak, menambah aset tentera atau menyertai operasi perlindungan maritim. Langkah itu boleh memperluas lagi bilangan negara yang terlibat dalam konflik.
Diplomasi kehilangan ruang
Usaha diplomatik masih belum menunjukkan kemajuan awam yang jelas. Selagi kedua dua pihak percaya tekanan ketenteraan mampu menghasilkan konsesi, rundingan akan terus berada di belakang operasi tempur. Ancaman terbuka terhadap infrastruktur pula menyukarkan pemimpin Iran menerima kompromi tanpa menanggung kos politik domestik.
Dalam keadaan ini, kejayaan ketenteraan taktikal tidak semestinya membawa kestabilan strategik. Amerika Syarikat mungkin mampu memusnahkan sasaran penting, tetapi kerosakan besar juga boleh mengukuhkan tekad Iran untuk meneruskan serangan. Tehran pula boleh mengganggu perkapalan, namun tindakan itu berisiko mengasingkannya serta menambah sokongan antarabangsa terhadap Washington.
Selat Hormuz kini memasuki fasa apabila satu serangan terhadap kapal boleh dibalas dengan kemusnahan infrastruktur. Formula tersebut menjadikan konflik lebih sukar dikawal kerana sasaran, kesan dan pihak yang terlibat semakin meluas. Tanpa saluran diplomatik yang berfungsi, risiko perang lebih besar bukan lagi sekadar kemungkinan. Ia semakin menjadi arah utama krisis. -airtimes.my