Pelan Pembangunan Keupayaan TUDM 2055 (CAP55) kini memasuki titik yang lebih serius, ia bukan lagi sekadar dokumen hala tuju jangka panjang, sebaliknya sudah mula diterjemahkan kepada aset sebenar, latihan kru, pembinaan fasiliti, penyusunan semula keutamaan dan perubahan doktrin.
Perkara paling penting dalam kenyataan Panglima Tentera Udara, Jeneral Tan Sri Muhamad Norazlan Aris, ialah pengesahan bahawa CAP55 sudah melepasi kemajuan 50 peratus. Angka itu kelihatan positif, tetapi maksud strategiknya lebih besar iaitu TUDM kini berada di pertengahan jalan antara pelan asal dengan realiti baharu keselamatan serantau, teknologi dron dan kekangan kewangan negara.
Dalam bahasa mudah, fasa selepas 50 peratus bukan fasa paling selesa tetapi ianya mungkin fasa paling kritikal. Pada tahap awal, sesebuah pelan keupayaan lazimnya tertumpu kepada kelulusan, pemilihan aset, penyusunan kontrak dan pembinaan asas. Selepas aset mula diterima, ujian sebenar bermula melalui latihan, penyelenggaraan, integrasi data, pembentukan skuadron, pengoperasian bersama, logistik dan penyesuaian doktrin.
CAP55 sendiri ditakrifkan TUDM sebagai pelan pembangunan keupayaan jangka panjang yang menjadi pemacu transformasi kesiapsiagaan di peringkat strategik. Ertinya, ia tidak wajar dibaca sebagai senarai beli-belah aset udara semata-mata, tetapi sebagai usaha membentuk angkatan udara yang lebih ramping, berkeupayaan dan berpaut kepada rangkaian maklumat.
Dari pelan atas kertas kepada aset yang mula tiba
Kenyataan Panglima memberi gambaran bahawa beberapa komponen utama CAP55 sudah bergerak daripada perancangan kepada pelaksanaan. Beliau menyebut penerimaan sistem pesawat tanpa pemandu ANKA, ketibaan awal pesawat pejuang ringan FA-50M pada Oktober 2026, radar pertahanan udara dan pesawat peronda maritim P-72M pada tahun-tahun berikutnya.
Perkembangan ini penting kerana setiap aset membawa fungsi yang berbeza dengan ANKA-THS mengisi keperluan perisikan, pengawasan dan tinjauan, FA-50M membantu memulihkan ekosistem latihan lanjutan dan tempur ringan, P-72M memperkukuh rondaan maritim, manakala radar baharu meningkatkan keupayaan pengesanan dan pemantauan ruang udara.
Perolehan FA-50M sendiri telah disahkan melalui kontrak 18 pesawat, dengan urusan dimuktamadkan pada 2023 dan penyerahan dijadual bermula pada 2026. Leonardo pula mengesahkan kontrak dua pesawat ATR 72 dalam konfigurasi pesawat peronda maritim untuk Malaysia, termasuk sokongan logistik bersepadu dan Latihan.
Bagi radar, Kementerian Pertahanan dan Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM) memeterai perjanjian pembangunan sistem radar pertahanan udara jarak jauh untuk kegunaan TUDM pada 2025.
50 peratus bukan tanda selesai, tetapi permulaan fasa kritikal
Dalam dunia pertahanan udara, nilai aset tidak berdiri pada platform sahaja. Pesawat, dron dan radar hanya memberi kesan penuh apabila data, latihan, pusat kawalan, penyelenggaraan, peralatan sokongan, prosedur operasi dan rangkaian komunikasi bergerak sebagai satu sistem.
Panglima sendiri menekankan bahawa fokus TUDM bukan sekadar membeli aset, tetapi membina keupayaan. Kenyataan itu penting kerana ia membezakan pemodenan sebenar daripada pemodenan kosmetik. Sebuah pesawat baharu boleh menjadi simbol perubahan, tetapi keupayaan sebenar hanya lahir apabila juruterbang, juruteknik, sistem latihan, fasiliti, doktrin dan sokongan logistik berkembang bersama.
Bagi FA-50M, persediaan itu sudah mula kelihatan dengan fasiliti di Kuantan untuk menerima pesawat tersebut sudah melepasi 90 peratus siap, manakala enam juruterbang TUDM sedang menjalani latihan di Korea Selatan. Ini menunjukkan TUDM tidak hanya menunggu ketibaan platform, tetapi sudah membina asas manusia dan infrastruktur untuk mengoperasikannya.
Namun, cabaran selepas penerimaan tetap besar kerana FA-50M perlu diserap ke dalam struktur skuadron, manual operasi tempatan, silibus latihan, rantaian alat ganti dan jadual penyelenggaraan. Dalam jangka sederhana, ia juga perlu disesuaikan dengan peranan TUDM yang lebih luas, termasuk latihan tempur, pemintasan, sokongan operasi dan pengisian jurang selepas persaraan aset lama.
Pembatalan F/A-18 Kuwait mengubah laluan, bukan matlamat
Salah satu perubahan besar dalam naratif CAP55 ialah keputusan untuk tidak meneruskan hasrat memperoleh pesawat F/A-18 terpakai dari Kuwait. Panglima menyatakan bahawa TUDM akhirnya mengalih tumpuan kepada pelan alternatif yang menumpukan program penggantian pesawat, selepas mengambil kira ketidaktentuan cadangan tersebut dan beban pengurusan yang mungkin timbul.
Keputusan kerajaan membatalkan rancangan memperoleh F/A-18 Kuwait turut dilaporkan sebagai keputusan yang dibuat selepas penilaian teknikal, termasuk faktor keperluan operasi dan pilihan aset tempur generasi seterusnya.
Dari satu sudut, pembatalan itu menghilangkan opsyen peralihan jangka pendek. F/A-18 Kuwait sebelum ini dilihat sebagai jalan untuk menambah bilangan pesawat tempur dalam tempoh sementara, terutama ketika inventori sedia ada semakin berusia. Namun dari sudut lain, keputusan tidak meneruskan perolehan aset terpakai juga boleh mengurangkan risiko baharu terhadap kos naik taraf, isu integrasi, sokongan alat ganti, jangka hayat struktur dan beban penyelenggaraan.
Inilah dilema biasa dalam perolehan pertahanan, aset terpakai boleh memberi bilangan lebih cepat tetapi tidak semestinya memberi nilai kitar hayat yang lebih baik. Bagi TUDM, keputusan ini bermaksud CAP55 perlu bergerak tanpa jambatan F/A-18 Kuwait. Maka tekanan terhadap program penggantian pesawat tempur dan pelaksanaan FA-50M menjadi lebih besar.
Dron bukan lagi tambahan, tetapi sebahagian struktur masa depan
Perkara paling menarik dalam kenyataan Panglima ialah pengakuan bahawa cetakan asal CAP55 tidak memberi tumpuan besar kepada sistem dron, tetapi pelan itu kini perlu disesuaikan dengan realiti peperangan moden. Beliau menyebut keperluan melihat dron dari sudut serangan, pertahanan dan sistem anti-dron.
Ini penting kerana CAP55 dilancarkan dalam dunia yang berbeza daripada dunia keselamatan 2026. Konflik moden menunjukkan bahawa dron bukan lagi alat sokongan kecil, tetapi boleh menjadi komponen utama dalam pengawasan, penjejakan sasaran, peperangan elektronik, serangan tepat, penipuan taktikal dan pertahanan berlapis.
Bagi Malaysia yang ruang maritimnya luas, garis pantai yang panjang, kepentingan di Laut China Selatan dan keperluan memantau Zon Ekonomi Eksklusif menjadikan keupayaan pengawasan berterusan semakin penting. Panglima sendiri mengakui bahawa keupayaan semasa untuk elemen perisikan, pengawasan dan tinjauan belum mencukupi, khususnya apabila hanya tiga pesawat pengawasan maritim CN235 MSA digunakan untuk kawasan maritim yang luas.
ANKA-THS memberi ruang baharu kepada TUDM. Sistem itu dilaporkan telah menjalani ujian penerbangan pertama di Labuan pada April 2026, sebagai sebahagian daripada persediaan sebelum penyerahan rasmi kepada TUDM.Kementerian Pertahanan turut menyatakan bahawa projek ANKA-THS termasuk dalam perkembangan strategik di Pangkalan Udara Labuan bagi memperkukuh kesiapsiagaan operasi udara di Wilayah Timur.
Namun, dron juga membawa cabaran tersendiri. Ia memerlukan juruterbang atau pengendali terlatih, stesen kawalan, rangkaian data, sokongan penyelenggaraan, perlindungan siber, prosedur ruang udara, dan integrasi dengan radar serta pusat kawalan. Dron tidak boleh dianggap sebagai jalan pintas murah yang secara automatik menyelesaikan semua jurang pengawasan.
P-72M dan radar: keupayaan yang menentukan gambaran besar
Jika ANKA-THS memperkukuh pengawasan berterusan, P-72M pula membawa dimensi rondaan maritim yang lebih berat. Pesawat peronda maritim bukan sekadar melihat permukaan laut. Ia boleh menjadi nod penting dalam rangkaian kesedaran situasi, khususnya apabila digabungkan dengan radar, sensor elektro-optik, sistem komunikasi dan pusat operasi.
Leonardo menyatakan ATR 72 MPA direka untuk misi rondaan maritim kompleks, dengan sistem misi, sensor dan rangkaian komunikasi untuk pemerintahan, kawalan, komunikasi, perisikan, pengawasan dan tinjauan di darat serta laut. Walaupun kenyataan vendor perlu dibaca dengan saringan, fakta kontrak, konfigurasi rondaan maritim dan keperluan sokongan logistik memberi gambaran bahawa TUDM sedang membina lapisan pengawasan yang lebih luas.
Radar pula menjadi asas kepada pertahanan udara. Tanpa pengesanan awal, pesawat dan sistem tindak balas tidak dapat digunakan pada masa yang tepat. Perjanjian pembangunan radar jarak jauh antara Mindef dan SKMM disebut sebagai usaha memperkukuh pemantauan dan kawalan ruang udara, khususnya di wilayah selatan Semenanjung Malaysia.
Dalam konteks CAP55, gabungan dron, MPA, radar dan pesawat tempur ringan menunjukkan peralihan daripada pemodenan berasaskan platform kepada pemodenan berasaskan rangkaian. Nilai sebenar bukan pada setiap aset secara terpisah, tetapi pada keupayaan mengumpul, menapis, berkongsi dan bertindak berdasarkan maklumat.
Adakah TUDM berada di landasan transformasi terbesar?
Jawapan paling tepat ialah TUDM kelihatan berada di landasan transformasi besar, tetapi kejayaan akhir belum boleh diukur melalui peratus kemajuan semata-mata.
CAP55 sudah melepasi 50 peratus, aset baharu mula masuk, fasiliti FA-50M hampir tersedia, kru mula dilatih, projek ANKA-THS bergerak, P-72M dalam laluan perolehan dan radar baharu sedang dibangunkan. Semua ini menunjukkan perubahan yang nyata, bukan sekadar slogan.
Tetapi transformasi terbesar dalam sejarah TUDM hanya akan benar-benar terbukti apabila beberapa perkara berlaku serentak dengan aset diterima mengikut jadual, latihan manusia mencukupi, penyelenggaraan stabil, data dapat dikongsi antara sistem, doktrin dikemas kini, dan pelan penggantian pesawat tempur selepas 2030 tidak terperangkap dalam kitaran kelewatan baharu.
Dalam hal ini, tahun-tahun menuju 2030 akan menjadi fasa penentu, CAP55 sudah meninggalkan fasa retorik. Ia kini berada dalam fasa pembuktian dan di sinilah TUDM perlu memastikan bahawa setiap aset baharu tidak menjadi pulau tersendiri, tetapi sebahagian daripada satu ekosistem kuasa udara yang lebih bersepadu.
Kesimpulannya, CAP55 bukan sekadar melepasi separuh perjalanan tetapi ia sedang memasuki bahagian jalan yang paling mencabar. Jika fasa ini berjaya diurus dengan disiplin, TUDM bukan sahaja memperoleh aset baharu, tetapi membina cara baharu untuk melihat, bertindak dan mempertahankan ruang udara serta kepentingan maritim negara. -airtimes.my