Dalam landskap keselamatan global hari ini, Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara (NATO) sering dikaitkan dengan kestabilan dan kekuatan ketenteraan blok Barat. Walau bagaimanapun, persoalan besar mula timbul apabila wujud kemungkinan Amerika Syarikat (AS) menarik diri daripada pakatan ini. Apa yang sebenarnya akan berlaku jika kuasa terbesar dunia itu keluar daripada NATO, dan apakah impaknya terhadap keselamatan antarabangsa?
NATO merupakan pakatan pertahanan yang mempunyai prinsip jelas iaitu serangan terhadap satu negara anggota dianggap sebagai serangan terhadap semua, seperti yang termaktub dalam Artikel 5. AS memainkan peranan yang paling dominan dalam NATO, bukan sahaja dari segi kekuatan ketenteraan, malah dari sudut kepimpinan strategik dan pengaruh diplomatik.
Runtuhnya doktrin pertahanan kolektif dan Artikel 5
Jika AS keluar, kesan yang paling ketara adalah terhadap kredibiliti doktrin pertahanan kolektif itu sendiri. AS menyumbang kira-kira dua pertiga daripada jumlah perbelanjaan pertahanan keseluruhan 32 negara anggota pakatan tersebut. Selain faktor kewangan, AS menyediakan aset-aset kritikal yang tidak dimiliki secara meluas oleh negara Eropah lain, termasuklah rangkaian satelit perisikan, sistem pertahanan peluru berpandu balistik, serta armada pesawat pengangkut strategik. Tanpa penglibatan Washington, Artikel 5 akan kehilangan taringnya kerana keupayaan unjuran kuasa NATO bakal lumpuh secara mendadak.
Kekuatan ketenteraan NATO akan melemah sekiranya AS bertindak untuk keluar daripada pakatan ketenteraan./Foto: U.S Army
Kehilangan payung nuklear dan ancaman blok timur
Satu lagi impak besar ialah kehilangan “payung nuklear” AS yang selama ini menjadi faktor pencegah utama terhadap sebarang pencerobohan kuasa besar lain. Eropah akan mendapati diri mereka terdedah secara langsung kepada ancaman luaran tanpa sokongan persenjataan nuklear strategik AS yang ditempatkan di benua tersebut.
Dalam situasi ini, keseimbangan kuasa di Eropah akan berubah secara drastik. Negara seperti Rusia berpotensi melihat situasi ini sebagai peluang keemasan untuk memperluaskan pengaruh atau mencabar kedaulatan negara jiran. Tanpa kehadiran AS sebagai faktor pencegah utama, negara-negara anggota NATO di sayap timur seperti Poland dan negara-negara Baltik pasti berdepan risiko keselamatan yang jauh lebih tinggi. Kebimbangan ini bukanlah sekadar teori, tetapi berpaksikan realiti geopolitik semasa yang menuntut kesiapsiagaan tempur yang tinggi.
Kebangkitan autonomi strategik Eropah dan beban belanjawan
Pada masa yang sama, negara-negara Eropah akan terpaksa meningkatkan perbelanjaan pertahanan mereka secara mendadak untuk mengisi kekosongan yang ditinggalkan. Selama ini, banyak negara Eropah gagal mencapai sasaran perbelanjaan dua peratus daripada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) kerana terlalu bergantung kepada sokongan logistik AS.
Jika payung perlindungan itu hilang, mereka perlu membina keupayaan industri pertahanan sendiri secara berdikari. Senario ini boleh mencetuskan perlumbaan senjata baharu di Eropah bagi membina semula kekuatan angkatan tentera masing-masing. Walaupun ini dilihat sebagai beban ekonomi, sesetengah penganalisis menyifatkan ia sebagai pemangkin kepada pembentukan “autonomi strategik” Kesatuan Eropah (EU) yang lebih kukuh dan tersusun tanpa perlu tunduk kepada telunjuk kuasa luar.
Tentera Kesatuan Eropah (EU)./Foto: NATO
Keretakan hubungan transatlantik dan pengaruh global China
Kesan seterusnya turut menjejaskan keutuhan hubungan transatlantik yang telah dibina sejak tamatnya Perang Dunia Kedua. NATO bukan sekadar pakatan ketenteraan, tetapi juga simbol kerjasama politik yang erat antara Amerika Utara dan Eropah. Jika AS bertindak keluar, hubungan bersejarah ini pasti menjadi renggang dan mewujudkan ketidaktentuan dalam diplomasi antarabangsa. Kerjasama dalam menangani isu-isu global seperti keselamatan siber, keganasan rentas sempadan, dan konflik serantau juga berisiko tinggi untuk terjejas akibat ketiadaan penyelarasan perintah dan kawalan yang berpusat.
Dari sudut global pula, ketiadaan AS dalam NATO boleh ditafsirkan sebagai tanda pengunduran pengaruh Barat di pentas dunia. Perkara ini membuka ruang yang luas kepada kuasa-kuasa besar lain seperti China untuk memainkan peranan yang lebih besar dalam membentuk aturan dunia baharu. Beijing mungkin akan mengambil kesempatan untuk memperkukuh pengaruh ekonomi dan ketenteraannya di rantau lain tatkala perhatian AS beralih kepada dasar isolasi domestik.
Struktur keselamatan baharu dalam dunia pelbagai kutub
Walau bagaimanapun, proses peralihan ini bukanlah sesuatu yang mudah untuk dilaksanakan dalam tempoh yang singkat. Ia menuntut masa, kos yang amat tinggi, serta kesepakatan politik yang jitu dalam kalangan negara Eropah yang mempunyai kepentingan nasional yang berbeza. Tanpa perancangan yang teliti, kekosongan yang ditinggalkan oleh AS berpotensi mencetuskan ketidakstabilan yang serius yang boleh merebak ke luar kawasan Eropah.
Dalam jangka masa panjang, peralihan ini mungkin mewujudkan struktur keselamatan dunia yang lebih seimbang atau “pelbagai kutub”. Negara-negara Eropah mungkin akan membentuk perikatan pertahanan baharu yang lebih tertumpu kepada isu keselamatan serantau mereka sendiri. Namun, persoalan sama ada Eropah mampu bersatu tanpa kepimpinan Washington kekal menjadi perdebatan hangat dalam kalangan pakar strategi pertahanan.
Kesimpulannya, prospek AS meninggalkan NATO bukan sekadar satu isu politik domestik di Washington, tetapi ia menyentuh teras keselamatan dunia secara langsung. Situasi ini menguji sejauh mana negara-negara bersekutu mampu berdiri sendiri dalam mendepani ancaman dan sejauh mana kerjasama antarabangsa masih mempunyai nilai praktikal dalam era yang semakin tidak menentu. –Â airtimes.my