Kemelut pembekalan Naval Strike Missile (NSM) untuk Kapal Tempur Pesisir (LCS) Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM) tidak wajar dilihat sebagai isu perolehan satu sistem senjata semata mata, sebaliknya ia membawa implikasi yang jauh lebih besar melampaui kepentingan jenama Kongsberg Defence & Aerospace AS (KDA) mahupun sistem NSM itu sendiri.
Ia mendedahkan hakikat bahawa keupayaan pertahanan moden tidak berakhir apabila kontrak ditandatangani. Keupayaan itu hanya benar benar wujud apabila sistem dapat dihantar, dipasang, diuji, disokong serta digunakan tanpa halangan luar yang tidak dijangka.
Menurut laporan Bernama, Kongsberg Defence and Aerospace AS menjelaskan bahawa keputusan pelesenan eksport NSM untuk LCS TLDM terletak di bawah bidang kuasa pihak berkuasa Norway. Syarikat itu menyatakan ia mematuhi kerangka undang undang kerajaan Norway. Kenyataan ini penting kerana ia menunjukkan pembekal industri tidak semestinya mempunyai kuasa terakhir terhadap sesuatu penghantaran.
Mengapa isu ini penting kepada LCS
Dalam keadaan biasa, perincian lesen eksport mungkin kelihatan seperti urusan pentadbiran. Dalam pertahanan, ia boleh menjadi penentu sama ada sebuah kapal perang menerima taring utamanya atau terus menunggu. Peluru berpandu bukan komponen tambahan biasa. Bagi kapal permukaan moden, sistem serangan permukaan ialah sebahagian daripada nilai tempur kapal.
LCS TLDM dirancang untuk membawa beberapa sistem utama, termasuk peluru berpandu antikapal. Kontrak NSM Malaysia dengan Kongsberg diformalkan pada 2018 bagi melengkapkan enam LCS. NSM pula dipasarkan sebagai peluru berpandu serangan maritim jarak jauh dengan keupayaan mengenai sasaran laut serta darat. Atas sebab itu, sebarang ketidaktentuan terhadap pembekalannya memberi kesan langsung kepada susun atur keupayaan LCS.
Pergantungan luar sebagai risiko strategik
Namun isu pokok bukan hanya sama ada Malaysia akan menerima NSM atau perlu mencari pilihan lain. Soalan yang lebih penting ialah mengapa satu keputusan dasar luar negara boleh memberi kesan kepada kesiapsiagaan pertahanan Malaysia. Jawapannya terletak pada sifat perolehan pertahanan negara yang masih banyak bergantung kepada teknologi luar.
Hampir semua sistem utama Angkatan Tentera Malaysia mempunyai unsur luar yang besar. Kapal, pesawat, radar, peluru berpandu, sistem komunikasi, enjin, sensor serta alat ganti datang daripada rangkaian pembekal antarabangsa. Kebergantungan ini bukan perkara luar biasa untuk negara bersaiz sederhana. Masalah bermula apabila kebergantungan itu tidak diimbangi dengan daya tahan rantaian bekalan, klausa kontrak yang kukuh, pilihan gantian serta keupayaan tempatan yang mencukupi.
Keputusan pembatalan lesen eksport bagi sistem Naval Strike Missile (NSM) serta sistem pelancar akan membawa kesan buruk terhadap kesiapsiagaan operasi pertahanan Malaysia dan program pemodenan Kapal Tempur Pesisir (LCS)./Foto: Kongsberg
Negara pembekal boleh menjadi penjaga pintu
Dalam dunia yang semakin tidak menentu, negara pembekal bukan lagi sekadar penjual. Mereka boleh menjadi penjaga pintu kepada akses teknologi. Lesen eksport boleh berubah kerana perang, tekanan sekutu, perubahan kerajaan, dasar hak asasi, sekatan antarabangsa atau penilaian risiko keselamatan. Negara pembeli mungkin tidak terlibat dalam konflik, tetapi tetap terkena kesan apabila dasar pembekal berubah.
Bagi Malaysia, pengajaran ini turut terpakai kepada persekitaran ASEAN. Negara rantau ini semakin giat memodenkan angkatan tentera kerana tekanan maritim, persaingan kuasa besar serta ancaman rentas sempadan. Namun kebanyakan negara masih membeli sistem kritikal daripada luar rantau. Ini bermakna keselamatan serantau turut bergantung kepada keputusan eksport kuasa industri yang berada jauh dari Asia Tenggara.
Inilah risiko strategik yang perlu dibaca daripada krisis NSM. Malaysia boleh mempunyai wang, kontrak serta keperluan operasi yang sah. Namun semua itu belum tentu cukup jika penghantaran sistem kritikal tertakluk kepada kelulusan pihak ketiga. Dalam bahasa mudah, membeli senjata tidak sama dengan menguasai keupayaan.
Diversifikasi pembekal bukan jawapan penuh
Diversifikasi pembekal ialah langkah munasabah. Malaysia boleh menilai kerjasama lebih luas dengan Turkiye, Korea Selatan, negara Asia Barat atau pembekal Eropah lain. Namun diversifikasi tidak boleh menjadi jawapan mudah. Jika Malaysia hanya menukar satu pergantungan kepada pergantungan lain, masalah asas tetap sama.
Yang lebih penting ialah membina keupayaan untuk memahami, menyepadukan, menyelenggara serta mengurus sistem sendiri. Malaysia mungkin belum mempunyai kemampuan mereka bentuk peluru berpandu antikapal secara penuh. Namun negara boleh bermula dengan keupayaan lebih realistik seperti integrasi sistem, penyelenggaraan peringkat tinggi, pembuatan komponen tertentu, pengujian, perisian sokongan serta pengurusan data teknikal.
Keupayaan seperti ini tidak menghasilkan tajuk besar seperti pembelian kapal atau peluru berpandu baharu. Namun ia menentukan sama ada sesuatu aset boleh terus digunakan selepas fasa penyerahan. Tanpa kepakaran tempatan, negara akan terus bergantung kepada jurutera luar, alat ganti luar, jadual luar serta kelulusan luar. Dalam operasi sebenar, kelewatan kecil boleh menjadi kelemahan besar.
DIPN perlu diuji melalui pelaksanaan
Di sinilah Dasar Industri Pertahanan Negara, DIPN, perlu diuji. Dasar itu tidak boleh hanya menjadi dokumen aspirasi. Ia mesti diterjemahkan kepada keupayaan industri yang boleh mengurangkan risiko operasi ATM. Jika dasar bercakap tentang kemandirian, maka ukuran sebenarnya ialah sejauh mana Malaysia boleh mengelak daripada lumpuh apabila satu laluan bekalan luar terganggu.
Pada tahap dasar, Malaysia juga perlu membezakan antara pemasangan tempatan dengan penguasaan teknologi. Memasang sistem di limbungan tempatan tidak semestinya bermaksud negara menguasai reka bentuk, kod antara muka atau hak sokongan teknikal.
Begitu juga kerjasama industri tidak boleh berhenti pada latihan asas atau kerja penyelenggaraan ringan. Ia perlu membawa kepada kemampuan yang boleh digunakan apabila bekalan terganggu, bukan sekadar menjadi syarat sampingan dalam kontrak perolehan pertahanan masa depan.
DIPN diyakini mampu mengurangkan kebergantungan pertahanan negara kepada teknologi asing dan memperkukuh keupayaan industri tempatan./Foto: Airtimes/Zulhaizi
Pengajaran kepada perolehan pertahanan
Krisis NSM juga memberi pengajaran kepada proses perolehan. Kontrak pertahanan masa depan perlu menilai bukan sahaja harga, prestasi serta reputasi sistem. Ia juga perlu menilai risiko politik negara pembekal, kepastian lesen eksport, jaminan alat ganti, akses kepada kod antara muka, pemindahan teknologi yang bermakna serta pelan gantian jika penghantaran tersekat.
Untuk TLDM, isu ini lebih sensitif kerana LCS ialah projek penting dalam pembinaan semula keupayaan armada. Kapal perang tanpa sistem senjata utama yang lengkap masih boleh belayar. Namun dari sudut operasi, ia belum mencapai nilai tempur yang dirancang. Kelewatan pada satu subsistem boleh memberi kesan kepada latihan, doktrin, kesiagaan serta keyakinan pengguna.
Malaysia tidak perlu bertindak secara emosional terhadap Norway. Hubungan diplomatik masih penting. Saluran rasmi wajar digunakan untuk mendapatkan penjelasan, ruang penyelesaian serta kepastian undang undang. Namun pada masa sama, negara perlu membaca mesej lebih besar daripada episod ini.
Kedaulatan pertahanan bermula daripada kawalan bekalan
Kedaulatan pertahanan bukan hanya soal memiliki aset, ia juga soal mengawal akses kepada teknologi, bekalan, penyelenggaraan serta pengetahuan teknikal yang menjadikan aset itu benar benar berfungsi. Tanpa kawalan itu, negara pembeli akan sentiasa terdedah kepada keputusan luar yang boleh berubah pada saat genting.
Krisis NSM harus menjadi amaran awal. Malaysia tidak boleh terus selesa dengan model membeli dahulu, membina kemudian, lalu berharap semua pembekal akan kekal mesra sepanjang hayat sistem. Dalam pertahanan, harapan bukan strategi. Strategi sebenar ialah membina daya tahan sebelum krisis berlaku.-airtimes.my