Program kapal tempur pesisir Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM) atau Littoral Combat Ship (LCS) sekali lagi menjadi perhatian nasional. Kali ini, isu yang timbul bukan sekadar kelewatan pembinaan kapal, tetapi kedudukan sistem peluru berpandu anti-kapal yang dirancang sebagai antara komponen utama keupayaan tempur platform tersebut.
Keputusan Norway menarik balik lesen eksport bagi Naval Strike Missile (NSM) menukar isu LCS daripada persoalan pembinaan fizikal kapal kepada persoalan konfigurasi tempur. Kapal boleh terus dibina dan diserahkan mengikut jadual tertentu, tetapi sebuah kapal tempur permukaan tidak boleh dinilai hanya melalui badan kapal, enjin, radar atau meriam utama. Nilai operasinya bergantung pada gabungan sensor, sistem pengurusan tempur, senjata, latihan kru dan sokongan logistik.
Pada April 2018, Kongsberg Defence & Aerospace mengumumkan kontrak bernilai €124 juta dengan TLDM bagi membekalkan NSM untuk 6 LCS. Pengumuman itu turut menyatakan kapal berkenaan dibina oleh Boustead Naval Shipyard berasaskan reka bentuk Gowind Naval Group, manakala NSM akan dipasang di dek kapal dan diintegrasikan dengan sistem pengurusan tempur SETIS yang dibekalkan Naval Group.
NSM ialah sebahagian konfigurasi tempur yang dirancang
Menteri Pertahanan, Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin memaklumkan bahawa ketiadaan sistem tersebut tidak boleh diganti secara serta-merta kerana ia menuntut penyelarasan yang teliti, terutamanya integrasi sistem NSM dengan persenjataan kapal, serta proses ujian dan latihan yang memakan masa.
Walau bagaimanapun, beliau memberi jaminan bahawa pihak TLDM sedang giat mencari alternatif bagi menggantikan sistem dari Norway itu untuk memastikan kapal terbabit dilengkapi persenjataan seperti yang disasarkan.
Dalam konteks LCS, NSM bukan komponen sampingan yang boleh dianggap terpisah daripada reka bentuk tempur kapal. Berdasarkan pengumuman Kongsberg, sistem itu dirancang untuk dipasang di dek dan disambungkan kepada SETIS, iaitu sistem pengurusan tempur yang berperanan menghubungkan sensor, senjata dan keputusan taktikal kapal.
Perkara ini penting kerana kapal tempur moden beroperasi sebagai satu sistem bersepadu. Peluru berpandu tidak berdiri sendiri. Ia memerlukan maklumat sasaran, laluan arahan, prosedur pelancaran, integrasi perisian, bekalan kuasa, keselamatan penyimpanan, latihan kru dan ujian keserasian.
Oleh itu, pembatalan lesen eksport NSM tidak boleh dilihat seperti kelewatan penghantaran komponen biasa. Ia menyentuh satu bahagian penting dalam seni bina tempur kapal. Jika Malaysia perlu memilih sistem alternatif, proses itu berkemungkinan melibatkan penilaian semula pelancar, integrasi sistem pengurusan tempur, latihan, pensijilan, kos tambahan dan jadual operasi.
Fungsi NSM kepada kapal tempur permukaan
NSM ialah peluru berpandu serangan tepat yang direka untuk menyerang sasaran di laut dan darat. Kongsberg menyatakan sistem itu mempunyai kelajuan subsonik tinggi, berat 407 kilogram, panjang 3.96 meter dan jarak melebihi 300 kilometer.
Namun, spesifikasi ini perlu dibaca secara terkawal. Dalam rencana pertahanan, data jarak, berat dan fungsi tidak wajar dijadikan bahan promosi vendor. Nilai sebenar NSM kepada TLDM bergantung pada bagaimana sistem itu digabungkan dengan sensor kapal, doktrin operasi, latihan kru, penyelenggaraan, stok peluru berpandu dan sokongan jangka panjang.
Bagi kapal tempur permukaan, peluru berpandu anti-kapal memberi keupayaan serangan jarak jauh dan pencegahan. Ia membolehkan kapal menimbulkan risiko kepada sasaran permukaan musuh tanpa perlu menghampiri ancaman secara langsung. Tanpa peluru berpandu permukaan-ke-permukaan yang berfungsi, LCS masih boleh menjalankan peranan tertentu, tetapi profil tempurnya tidak sama seperti konfigurasi asal yang dirancang.
Inilah sebabnya isu NSM menjadi penting. Persoalannya bukan sama ada kapal boleh belayar atau tidak. Persoalannya ialah sama ada kapal itu akan memasuki perkhidmatan dengan keupayaan tempur seperti yang dirancang, atau dengan jurang sementara dalam salah satu elemen senjata utamanya.
Naval Strike Missile (NSM)./Foto: Kongsberg
Keputusan Norway dan kesan kepada Malaysia
Associated Press melaporkan Norway telah membatalkan lesen eksport bagi sistem NSM kepada Malaysia, dengan alasan perubahan dasar kawalan eksport untuk mengehadkan teknologi pertahanan sensitif kepada sekutu dan rakan paling rapat. Laporan itu turut menyatakan keputusan tersebut menghentikan penghantaran misil dan komponen pelancar bagi program LCS Malaysia.
Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim dilaporkan membantah keputusan itu dan menyifatkan tindakan berkenaan sebagai boleh menjejaskan keyakinan terhadap pembekal pertahanan Eropah. Malaysia juga dilaporkan telah memenuhi komitmen kontrak sejak 2018, manakala isu lesen eksport itu berlaku selepas perjanjian dimeterai beberapa tahun sebelumnya.
Dari sudut perolehan pertahanan, ini menjadikan krisis NSM lebih besar daripada pertikaian antara pembeli dan vendor. Ia menunjukkan bahawa kontrak sistem senjata tidak hanya bergantung pada syarikat pengeluar. Ia juga bergantung pada kerajaan negara asal, lesen eksport, perubahan dasar keselamatan dan pertimbangan geopolitik.
Bagi Malaysia, persoalan utamanya ialah kebolehpercayaan rantaian bekalan. Jika sistem utama kapal boleh terjejas oleh keputusan kerajaan negara pembekal selepas kontrak ditandatangani, maka isu perolehan tidak lagi boleh dinilai melalui harga dan spesifikasi semata-mata. Ia perlu dinilai melalui risiko politik, jaminan lesen eksport dan sokongan sepanjang kitar hayat.
Kapal boleh siap, tetapi keupayaan tempur belum lengkap
Bernama pada April 2026 melaporkan kapal pertama LCS, KD Maharaja Lela, dijangka diserahkan kepada TLDM pada Disember 2026. Laporan itu turut menyebut keseluruhan pembinaan 5 frigat kelas Maharaja Lela di Lumut Naval Shipyard mencapai 76.88 peratus, manakala LCS kedua dan ketiga dijangka diterima pada April dan Disember 2027.
Dalam perkembangan berasingan, Menteri Pertahanan Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin dilaporkan berkata program LCS akan diteruskan dan kapal masih akan disiapkan, tetapi kapal tersebut tidak akan mempunyai peluru berpandu permukaan-ke-permukaan sehingga Malaysia memperoleh sistem pengganti.
Perbezaan ini perlu difahami dengan jelas. Penyerahan kapal dan kelengkapan tempur penuh bukan perkara yang sama. Sesebuah kapal boleh diterima secara fizikal, tetapi masih mempunyai komponen senjata atau sistem yang belum lengkap. Dalam konteks LCS, isu NSM berpotensi mewujudkan jurang antara “kapal siap diserahkan” dengan “kapal lengkap mengikut konfigurasi tempur asal”.
Jurang seperti ini bukan perkara kecil. Ia boleh memberi kesan kepada latihan kru, perancangan operasi, perolehan stok peluru berpandu, latihan penembakan, penyelenggaraan sistem dan keyakinan taktikal terhadap platform baharu. Walaupun kapal boleh digunakan untuk pelbagai tugasan lain, keupayaan serangan permukaan-ke-permukaan yang dirancang masih menjadi persoalan sehingga sistem baharu diputuskan dan diintegrasikan.
Mengganti NSM bukan sekadar menukar misil
Dalam perbincangan awam, nama sistem alternatif seperti Exocet atau ATMACA sering disebut. Namun, sehingga ada keputusan rasmi, nama-nama itu perlu ditulis sebagai kemungkinan atau pilihan yang boleh dinilai, bukan sebagai pengganti yang sudah dipilih.
Mengganti NSM bukan proses membeli misil baharu dan meletakkannya di dek kapal. Sistem baharu mesti serasi dengan seni bina kapal, sistem pengurusan tempur, rangkaian komunikasi, bekalan kuasa, ruang fizikal, prosedur keselamatan, latihan kru dan sokongan logistik. Jika perubahan besar diperlukan, Malaysia mungkin perlu menanggung kos integrasi semula, ujian tambahan dan penyesuaian jadual.
Inilah cabaran sebenar. LCS dibina dengan konfigurasi tertentu. Apabila salah satu komponen utama konfigurasi itu berubah, kesannya boleh melibatkan perisian, perkakasan, latihan, pensijilan dan doktrin. Jika semua ini tidak diurus dengan teliti, penggantian sistem boleh mencipta kelewatan baharu walaupun kapal fizikal telah siap.
Dalam dunia pertahanan moden, integrasi sering menjadi cabaran lebih besar daripada pembelian platform. Sistem yang kelihatan sesuai di atas kertas belum tentu boleh dimasukkan ke dalam kapal tanpa kerja kejuruteraan, ujian dan kelulusan teknikal yang memakan masa.
Risiko kawalan eksport dalam perolehan pertahanan
Krisis NSM memberi pengajaran penting kepada Malaysia. Perolehan pertahanan moden tidak boleh dilihat sebagai urusan komersial biasa. Sistem senjata tertakluk kepada peraturan negara pengeluar, lesen eksport, kawalan teknologi, kepentingan keselamatan dan perubahan persekitaran geopolitik.
Bagi negara seperti Malaysia, kebergantungan kepada pembekal luar tidak dapat dielakkan sepenuhnya. Banyak sistem pertahanan utama, termasuk misil, radar, sonar, enjin, sistem pengurusan tempur dan komponen elektronik, datang daripada rangkaian pembekal antarabangsa. Namun, risiko kebergantungan boleh dikurangkan melalui perancangan kontrak, klausa pampasan, pilihan sumber kedua, pemindahan pengetahuan yang realistik dan pengukuhan keupayaan integrasi tempatan.
Isu ini juga menunjukkan bahawa “kedaulatan pertahanan” tidak semestinya bermaksud membina semua sistem sendiri. Bagi Malaysia, pendekatan lebih realistik ialah memperkukuh keupayaan menilai, mengintegrasi, menyelenggara dan merancang sokongan kitar hayat bagi sistem yang diperoleh dari luar.
Jika negara tidak menguasai sepenuhnya rantaian bekalan, sekurang-kurangnya negara perlu memahami risiko setiap pautan dalam rantaian itu. Ini termasuk risiko vendor, risiko kerajaan negara pembekal, risiko alat ganti, risiko perisian, risiko lesen dan risiko sekatan masa depan.
LCS sebagai ujian keupayaan sistem
Projek pembinaan kapal LCS TLDM./Foto: LUNAS
Program LCS sendiri sudah melalui perjalanan panjang, sebelum isu NSM muncul, projek ini sudah dikaitkan dengan kelewatan, penyusunan semula dan pengurangan kumpulan pertama daripada 6 kepada 5 kapal. Pada 2023, Panglima TLDM ketika itu dilaporkan berkata kumpulan pertama LCS ditetapkan kepada 5 unit selepas keputusan kerajaan meneruskan semula projek dibuat.
Latar ini menjadikan isu NSM lebih sensitif. Selepas kerajaan dan TLDM berusaha mengembalikan program LCS ke landasan pembinaan, keputusan Norway menambah satu lagi lapisan risiko kepada keupayaan akhir kapal.
Namun, krisis ini juga memberi peluang untuk melihat LCS secara lebih matang. Sebuah kapal tempur tidak boleh dinilai melalui majlis pelancaran, tarikh penyerahan atau imej di limbungan semata-mata. Ia perlu dinilai melalui keupayaan sebagai sistem: adakah sensor berfungsi, adakah senjata lengkap, adakah kru terlatih, adakah logistik tersedia, adakah penyelenggaraan boleh disokong, dan adakah platform itu sesuai dengan keperluan operasi TLDM.
Jika LCS pertama diserahkan tanpa peluru berpandu permukaan-ke-permukaan, perkara itu perlu dijelaskan secara telus kepada pembaca dan pembayar cukai. Ini bukan semestinya bermaksud kapal tidak berguna. Tetapi ia bermaksud konfigurasi tempur penuh belum tercapai seperti yang dirancang.
Pengajaran kepada Malaysia
Krisis NSM tidak harus dilihat hanya sebagai pertikaian antara Malaysia dan Norway. Ia wajar dilihat sebagai pengajaran lebih luas tentang cara Malaysia merancang perolehan pertahanan untuk tempoh 20 hingga 30 tahun akan datang.
Pertama, sistem senjata utama perlu dinilai bersama risiko lesen eksport. Negara pembekal yang stabil dari sudut teknologi belum tentu bebas risiko dari sudut dasar politik.
Kedua, kontrak pertahanan perlu mempunyai perlindungan lebih kukuh sekiranya penghantaran gagal disebabkan keputusan kerajaan negara asal pembekal. Ini termasuk klausa pampasan, pemulangan bayaran, pilihan pengganti dan tanggungjawab integrasi semula.
Ketiga, Malaysia perlu membina keupayaan teknikal tempatan yang lebih kukuh dalam integrasi sistem. Jika setiap perubahan memerlukan pergantungan penuh kepada pihak luar, maka kos dan masa pemulihan akan menjadi lebih tinggi.
Keempat, pembelian aset tidak boleh dipisahkan daripada latihan, penyelenggaraan, stok, doktrin dan sokongan kitar hayat. Misil yang hebat di atas kertas tidak memberi nilai jika tidak boleh dihantar, tidak boleh disokong atau tidak boleh diintegrasikan dengan lancar.
Penutup: Isu misil, tetapi sebenarnya isu kesiagaan
Pembatalan lesen eksport NSM oleh Norway tidak semestinya menghentikan program LCS. Kapal masih boleh disiapkan, diserahkan dan digunakan untuk beberapa peranan. Namun, keputusan itu mengingatkan bahawa kapal tempur bukan sekadar badan kapal yang terapung di laut.
Kapal tempur ialah gabungan platform, sistem senjata, sensor, perisian, kru, latihan dan sokongan logistik. Apabila satu komponen utama terganggu, keseluruhan nilai operasi kapal perlu dinilai semula secara jujur.
Bagi TLDM, cabaran selepas ini bukan sekadar mendapatkan pengganti NSM. Cabaran sebenar ialah memastikan pengganti itu sesuai dengan konfigurasi kapal, dapat disokong untuk jangka panjang dan tidak menambah kelewatan baharu kepada program LCS.
Krisis ini juga harus menjadi peringatan kepada Malaysia bahawa perolehan pertahanan bukan sekadar membeli aset. Ia ialah keputusan strategik yang mengikat negara kepada teknologi, rantaian bekalan, dasar eksport dan hubungan antarabangsa. Dalam hal LCS, isu NSM menunjukkan bahawa keupayaan tempur sebenar hanya wujud apabila kapal, sistem dan sokongan kitar hayat bergerak sebagai satu kesatuan. -airtimes.my