Perolehan FA-50M oleh Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) membuka ruang kepada keupayaan Precision Guided Munitions, tetapi nilai sebenar bom pintar tidak terletak pada pesawat semata-mata. Ia bergantung kepada ekosistem lengkap dengan latihan, sensor, data sasaran, stok munisi, penyelenggaraan, doktrin dan integrasi operasi.
Program FA-50M perlu dibaca sebagai sebahagian daripada pembinaan semula keupayaan udara Malaysia, bukan sekadar penggantian aset. Media tempatan melaporkan pada 24 April lalu bahawa program perolehan 18 pesawat FA-50M Block 20 untuk TUDM mendahului jadual, dengan empat pesawat pertama dijangka diterima menjelang akhir 2026.
Kementerian Pertahanan pula sebelum ini menyatakan 18 pesawat tempur ringan FA-50M itu dimuktamadkan pada Mei 2023 dan penyerahan dijadual bermula pada 2026. Ini fakta asas yang boleh digunakan bahawa Malaysia memang sedang bergerak ke arah kemasukan platform tempur ringan baharu dalam inventori TUDM.
Selain itu, Korea Aerospace Industries (KAI) menyatakan bahawa FA-50 dibangunkan daripada platform T-50 dan dinaik taraf dengan Tactical Data Link, Precision Guided Munitions serta subsistem perlindungan diri. Fakta ini menunjukkan bahawa FA-50 berada dalam kategori platform yang boleh menyokong misi tempur ringan moden. Tetapi ia tidak membuktikan secara automatik jenis munisi khusus yang akan digunakan TUDM, jumlah stok atau tahap kesiagaan operasi apabila pesawat diterima.
Apa sebenarnya bom pintar?
F-15E Strike Eagle milik AS menggugurkan bom jenis GBU-31 JDAM./Foto: USAF
Bom pintar atau Precision Guided Munition ialah munisi yang menggunakan sistem panduan untuk meningkatkan ketepatan terhadap sasaran. Dalam keluarga Joint Direct Attack Munition (JDAM), Boeing menyatakan kit JDAM menukar bom bebas tidak berpandu menjadi senjata berpandukan GPS-aided inertial navigation.
Boeing juga menyatakan JDAM boleh dilepaskan dari jarak lebih 15 batu dari sasaran, manakala JDAM ER menggunakan kit sayap untuk meningkatkan jarak kepada lebih 40 batu nautika. Ini merupakan salah satu fakta teknologi dan bukannya dakwaan bahawa Malaysia telah memperoleh semua varian tersebut.
Perkembangan generasi baharu pula menunjukkan bom pintar tidak lagi hanya dinilai melalui ketepatan. StormBreaker keluaran Raytheon menggunakan pencari tiga mod, iaitu imaging infrared, radar gelombang milimeter dan laser separa aktif, untuk menyerang sasaran tetap atau bergerak dalam pelbagai keadaan cuaca. AASM Hammer oleh Safran pula digambarkan sebagai senjata udara-ke-darat semua cuaca dengan kapasiti stand-off dan keluarga kit panduan berbeza.
Dalam erti kata lain, trend global bergerak kepada jarak, sensor, fleksibiliti dan keupayaan operasi dalam persekitaran yang lebih sukar.
Fakta, dakwaan dan analisis perlu dipisahkan
StormBreaker keluaran Raytheon boleh memburu sasaran yang sedang bergerak secara senyap di ruang udara yang dikawal ketat. /Foto: Raytheon
Fakta yang sahih ialah FA-50M Malaysia sedang dalam proses perolehan, jumlahnya 18 pesawat dan sumber rasmi mengaitkannya dengan program TUDM yang bermula pada 2026. Fakta lain ialah FA-50 sebagai platform yang mempunyai ciri PGM menurut KAI. Fakta teknologi pula menunjukkan pasaran bom pintar moden berkembang daripada bom berpandukan GPS kepada munisi dengan sayap lanjutan, pencari pelbagai mod dan navigasi alternatif.
Dakwaan yang belum boleh dimuktamadkan ialah jenis bom pintar khusus yang akan dioperasikan TUDM, jumlah stok, profil misi, tahap integrasi sebenar dan doktrin penggunaannya. Maklumat seperti ini tidak wajar diisi dengan andaian.
Mengapa ekosistem lebih penting daripada nama senjata
Pertama, bom pintar memerlukan data sasaran yang berkualiti, munisi berpandu boleh tepat secara teknikal, tetapi ketepatan itu bergantung kepada koordinat, pengesahan sasaran, sensor, aturan arahan dan penilaian keadaan operasi. Jika data sasaran salah, senjata yang tepat tetap boleh menghasilkan kesan yang salah.
Kedua, latihan menjadi penentu, juruterbang perlu menguasai bukan sahaja penerbangan, tetapi perancangan misi, pemilihan munisi, had cuaca, profil pelepasan, prosedur keselamatan dan koordinasi dengan elemen lain. Dalam konteks FA-50M, laporan Bernama sebelum ini menyebut pembangunan simulator berkaitan program itu. Ini menunjukkan latihan bukan unsur sampingan, tetapi sebahagian daripada pembangunan keupayaan.
TUDM bakal memperoleh 18 pesawat FA-50M Block 20./Foto: KAI
Ketiga, stok munisi ialah isu strategik, perang di Ukraine memperlihatkan bahawa munisi berpandu dan glide bomb bukan sahaja soal kecanggihan, tetapi juga jumlah, kos dan kadar penggunaan. RAND menyatakan Rusia menggunakan ratusan glide bomb seminggu terhadap sasaran Ukraine, manakala IISS menilai kemunculan senjata glide kos rendah Rusia menambah tekanan kepada pertahanan udara Ukraine.
Pengajarannya jelas iaitu negara tidak boleh melihat bom pintar sebagai aset pameran, ia perlu difikirkan sebagai stok operasi yang memerlukan pembelian, simpanan, penyelenggaraan dan penggantian.
Implikasi kepada rantau dan Malaysia
Di Asia Tenggara, nilai bom pintar perlu dilihat dalam konteks maritim, ruang udara luas, pulau, laluan perdagangan dan keperluan tindak balas pantas. Negara yang mempunyai pesawat moden tetapi stok munisi terhad atau jaringan sasaran lemah belum tentu memiliki kelebihan operasi yang mampan. Sebaliknya, negara yang membina sistem lengkap dapat menggunakan platform sederhana dengan lebih berkesan.
Bagi pembaca Malaysia, implikasinya mudah tetapi penting. FA-50M bukan cerita tentang pesawat sahaja. Ia ialah ujian sama ada perolehan pertahanan dapat diterjemah menjadi keupayaan sebenar. Keupayaan itu memerlukan perancangan jangka panjang, belanjawan munisi, latihan berulang, penyelenggaraan, integrasi sensor dan disiplin doktrin. -airtimes.my