Penguasaan maritim bukan hanya diukur melalui bilangan kapal tempur, sistem persenjataan, atau keupayaan rondaan di laut. Sesebuah negara maritim juga memerlukan data dasar laut yang tepat supaya laluan pelayaran, operasi pertahanan, keselamatan navigasi, serta pengurusan ruang maritim dapat dilaksanakan dengan lebih yakin.
Dalam konteks Malaysia, kepentingan itu menjadikan hidrografi sebagai bidang sokongan yang amat kritikal kepada Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM). Data batimetri yang dikumpul melalui kerja ukur hidrografi menjadi asas kepada pemahaman tentang kedalaman, bentuk dasar laut, arus, ciri oseanografi, serta keadaan persekitaran maritim.
Di sinilah KD Perantau memainkan peranan penting. Kapal hidrografi TLDM itu menjadi antara platform utama negara bagi menjalankan pengukuran hidrografi, pemerhatian meteorologi, serta cerapan oseanografi. Peranannya mungkin tidak setonjol kapal kombatan, namun kesannya besar terhadap keselamatan pelayaran negara.
Aset hidrografi utama TLDM
Menurut maklumat Pusat Hidrografi Nasional, KD Perantau dibina di Pulau Pinang oleh Hong Leong Lurssen Dockyard. Kapal ini menggunakan kata panggilan antarabangsa 9MNF, membawa nombor pennant A 151, serta mula digunakan TLDM pada 12 Oktober 1998.
Dari segi dimensi, kapal ini mempunyai panjang 67.8 meter, lebar 13.3 meter, kedalaman 4 meter, serta berat 1,515 tan dalam keadaan normal. Kelajuan maksimumnya direkodkan pada 16 knot. PHN turut menyenaraikan dua enjin Deutz MWM SB8 M628 sebagai kuasa dorongan kapal.
KD Perantau direka khusus untuk operasi pengukuran hidrografi. Ia dilengkapi Sistem Pandu Arah Bersepadu Raytheon Anschutz serta Sistem Pengurusan dan Tinjauan Hidrografi Bersepadu KONGSBERG. Kapal ini turut mempunyai Sistem Perbezaan Pemposisian Sejagat, Pemerum Gema Berbilang Alur, Acoustic Doppler Current Profiler, serta kelengkapan oseanografi dan meteorologi.
Selain itu, kapal ini juga memiliki dua bot ukur yang dilengkapi PGBA. Bot berkenaan membolehkan kerja ukur dilaksanakan di kawasan cetek, termasuk kawasan berkedalaman kurang daripada lima meter hingga 500 meter.
Bot ukur hidrografi TLDM dapat memperluas keupayaan pengumpulan data batimetri di kawasan cetek, sekali gus menyokong ketepatan maklumat keselamatan pelayaran negara secara berterusan. Foto: PHN
Menterjemah laut kepada data
Nilai sebenar KD Perantau terletak pada keupayaannya menukar ruang laut yang luas kepada data yang boleh dibaca, dianalisis, serta digunakan oleh pihak berkuasa. Dalam kerja hidrografi, data kedalaman bukan sekadar angka teknikal. Ia menentukan sama ada sesuatu laluan selamat, sesuai, atau memerlukan perhatian khusus.
Dengan Pemerum Gema Berbilang Alur berfungsi dengan menghantar denyutan akustik ke dasar laut. Pantulan isyarat itu membolehkan sistem mengukur kedalaman serta membentuk gambaran batimetri dasar laut dengan lebih terperinci. Maklumat ini membantu PHN menyokong penyediaan carta nautika, maklumat pelayaran, serta rujukan keselamatan maritim.
Bagi TLDM, kelebihan data seperti ini tidak boleh dipandang ringan. Kapal perang, kapal sokongan, bot operasi, atau aset agensi maritim lain memerlukan maklumat laut yang tepat sebelum sesuatu operasi dilaksanakan. Data hidrografi tidak menghapuskan risiko sepenuhnya, tetapi ia mengurangkan ruang kesilapan dalam perancangan pelayaran.
Sokongan kepada ekonomi maritim
Peranan KD Perantau juga tidak terhad kepada kepentingan ketenteraan. Malaysia berada di tengah laluan dagang yang paling sibuk di dunia, termasuk Selat Melaka, Laut China Selatan, serta kawasan pesisir yang menjadi nadi kepada pelabuhan negara. Keselamatan laluan ini bergantung kepada maklumat navigasi yang tepat.
Apabila data hidrografi dikemas kini, komuniti pelayaran mendapat asas lebih kukuh untuk merancang laluan. Kapal dagang, kapal perkhidmatan luar pesisir, kapal kerajaan, serta komuniti maritim lain bergantung kepada maklumat yang disediakan melalui proses teknikal seperti ini.
Sebab itu kerja hidrografi sering disebut sebagai kerja senyap. Ia jarang menjadi tumpuan umum, tetapi kegagalannya boleh memberi kesan besar kepada keselamatan pelayaran. Dalam keadaan ini, KD Perantau menjadi platform yang menghubungkan sains laut dengan kepentingan ekonomi negara.
Cabaran kapasiti ukur negara
Kepentingan KD Perantau lebih jelas apabila dilihat bersama cabaran keluasan perairan Malaysia. Pada 2023, Timbalan Menteri Pertahanan ketika itu, Adly Zahari, dilaporkan memaklumkan di Parlimen bahawa TLDM hanya mempunyai KD Perantau sebagai kapal hidrografi selepas KD Mutiara ditamatkan perkhidmatan pada 2018.
Laporan sama menyebut kerja pengukuran hidrografi bagi keseluruhan perairan negara seluas 570,000 kilometer persegi akan mengambil masa minimum 55 tahun jika bergantung kepada sebuah kapal. Beliau turut menyatakan bahawa 35 peratus kawasan perairan negara telah diukur semula menggunakan kaedah PGBA selari dengan piawaian Pertubuhan Hidrografi Antarabangsa.
Kenyataan itu memberi gambaran jelas bahawa isu hidrografi bukan sekadar soal kapal. Ia melibatkan kapasiti negara untuk mengemas kini data laut secara berterusan. Atas sebab itu, program sewaan platform ukur pernah dilaksanakan sebagai langkah interim bagi mempercepat kerja pengukuran hidrografi negara.
KD Perantau menjadi nadi kerja hidrografi TLDM dalam memetakan dasar laut, sekali gus memperkukuh keselamatan pelayaran serta kepentingan maritim negara. Foto: PHN
Pemodenan yang tidak boleh ditangguh
KD Perantau telah memainkan peranan besar sejak mula digunakan pada 1998. Namun, usia kapal ini juga menunjukkan keperluan Malaysia untuk melihat semula kapasiti hidrografi dalam jangka panjang.
Pemetaan laut bukan kerja sekali siap. Ia sentiasa perlu dikemas kini kerana perubahan dasar laut, aktiviti manusia, pembangunan pelabuhan, pergerakan sedimen, serta keperluan operasi sentiasa berubah.
Dalam persekitaran keselamatan serantau yang semakin kompleks, data maritim ialah aset strategik. Negara yang memahami ruang lautnya mempunyai kelebihan dalam perancangan operasi, keselamatan pelayaran, pembangunan ekonomi biru, serta pengurusan sempadan maritim.
KD Perantau membuktikan bahawa kapal hidrografi bukan aset sampingan. Ia adalah sebahagian daripada infrastruktur keselamatan maritim negara. Tanpa data batimetri yang tepat, kapal paling canggih sekalipun masih memerlukan panduan asas untuk bergerak dengan selamat.
Masa depan pertahanan maritim Malaysia perlu melihat hidrografi sebagai keperluan strategik, bukan kerja teknikal di belakang tabir semata mata.
KD Perantau telah menjalankan peranan itu selama lebih dua dekad. Tanggungjawab seterusnya ialah memastikan keupayaan ini diperkukuh dengan platform, teknologi, serta tenaga pakar yang mencukupi untuk dekad akan datang.-airtimes.my
