Zulhaizi Rosdi

Malaysia merupakan sebuah negara maritim dengan keluasan perairan yang hampir menyamai daratannya sendiri. Dari Selat Melaka yang sibuk sehinggalah ke Laut China Selatan yang sarat dengan persaingan kuasa, keselamatan laut bukan sekadar isu pertahanan, tetapi soal kedaulatan dan kelangsungan ekonomi.

Dalam konteks inilah konsep “sea denial” menjadi semakin penting. Persoalannya, adakah aset Tentera Laut Diraja Malaysia hari ini benar-benar mencukupi untuk melaksanakan strategi tersebut dengan berkesan?.

Strategi “sea denial” atau penolakan laut merujuk kepada keupayaan menghalang musuh daripada menggunakan atau menguasai sesuatu kawasan perairan tanpa perlu menguasainya sepenuhnya. Dalam konteks Malaysia, cabarannya bukan kecil.

Negara mempunyai kawasan maritim yang luas merangkumi Laut China Selatan, Selat Melaka dan Laut Sulu. Kedudukan geografi yang terpisah antara Semenanjung dan Sabah serta Sarawak pula menambah kerumitan dari sudut pengagihan aset.

Aset paling signifikan dalam konsep penolakan laut ialah kapal selam. Ketika ini, keupayaan bawah air TLDM bergantung kepada dua kapal selam kelas Scorpene, iaitu KD Tunku Abdul Rahman dan KD Tun Razak.

Kapal selam merupakan elemen pencegah yang berkesan kerana keupayaannya beroperasi secara senyap dan sukar dikesan. Kehadirannya sahaja sudah cukup memberi tekanan psikologi kepada mana-mana pihak yang bercadang menghampiri perairan negara.

Namun begitu, dengan hanya dua buah kapal selam untuk meliputi dua kawasan maritim utama, persoalan mengenai liputan serentak sering timbul. Dalam keadaan aman sekalipun, kapal selam memerlukan tempoh penyelenggaraan berkala dan latihan kru. Dalam situasi krisis, jumlah yang terhad boleh menghadkan fleksibiliti operasi.

Di permukaan pula, TLDM bergantung kepada kapal frigat kelas Lekiu, kapal peronda kelas Kedah dan Kapal Misi Pesisir kumpulan pertama. Kapal-kapal ini menjalankan rondaan harian, pemantauan dan kehadiran berterusan di kawasan strategik. Walaupun masih berfungsi dengan baik, sebahagian aset lama seperti Kapal Serang Laju telah berusia puluhan tahun dan berdepan cabaran dari segi penyelenggaraan serta kesesuaian dengan ancaman moden.

Hakikatnya, peta Malaysia yang terbahagi oleh Laut China Selatan memerlukan pembahagian kekuatan antara Armada Barat dan Armada Timur. Pada masa yang sama, keluasan Zon Ekonomi Eksklusif yang kaya dengan sumber asli memerlukan pengawasan berterusan.

Kehadiran kapal asing di kawasan pertikaian bukan lagi perkara luar biasa. Dalam situasi sebegini, keberkesanan radar, sistem pengesanan serta keupayaan peluru berpandu menjadi elemen penting dalam memastikan strategi penolakan laut benar-benar berfungsi.

Kerajaan menyedari keperluan memperkukuh armada sedia ada. Projek Kapal Tempur Pesisir (LCS) merupakan antara komponen utama pelan pemodenan TLDM. Kapal ini direka untuk menghadapi ancaman tiga dimensi, sama ada dari udara, permukaan mahupun bawah air.

Dengan sistem persenjataan moden termasuk peluru berpandu antikapal, LCS dijangka meningkatkan keupayaan tempur dan kehadiran strategik TLDM apabila diserahkan secara berperingkat kelak.

Selain itu, perolehan Kapal Misi Pesisir kumpulan kedua dari Turkiye turut dilihat sebagai langkah memperkukuh keupayaan tempur. Reka bentuk yang lebih besar dan keupayaan persenjataan yang lebih menyeluruh berbanding kumpulan pertama memberi nilai tambah dari sudut pertahanan udara dan permukaan. Gabungan kapal selam, LCS dan LMS kumpulan kedua dijangka mewujudkan lapisan pencegahan yang lebih seimbang.

Dalam era peperangan moden, konsep pengawasan laut tidak bergantung kepada kapal semata-mata. TLDM turut bekerjasama rapat dengan Tentera Udara Diraja Malaysia dan Agensi Penguatkuasaan Maritim Malaysia. Pesawat peronda maritim dan dron membantu memperluas medan pengesanan dari udara, manakala perkongsian maklumat masa nyata membolehkan tindak balas lebih pantas di laut. Pendekatan bersepadu ini sedikit sebanyak mengimbangi kekangan jumlah kapal.

Namun, satu aspek yang sering kurang diberi perhatian ialah penyelenggaraan. Kapal perang dan kapal selam memerlukan kos operasi dan baik pulih yang tinggi. Tanpa peruntukan konsisten dan sistem sokongan logistik yang cekap, keupayaan sebenar armada boleh terjejas walaupun di atas kertas kelihatan mencukupi. Keupayaan limbungan tempatan dan kesiapsiagaan alat ganti menjadi faktor kritikal dalam memastikan kapal sentiasa bersedia untuk digerakkan.

Secara keseluruhan, jika dinilai secara objektif, TLDM mempunyai asas keupayaan untuk melaksanakan strategi penolakan laut, namun berdepan cabaran dari segi kuantiti dan liputan serentak. Aset sedia ada mampu memberikan kesan pencegahan dan tindak balas, tetapi keluasan perairan negara menuntut perancangan teliti serta kesinambungan pemodenan.

Persoalannya bukan sekadar sama ada aset itu cukup atau tidak, tetapi sejauh mana ia dapat diatur, diselenggara dan digerakkan pada masa yang tepat. Dalam dunia maritim yang semakin mencabar, “sea denial” bukan hanya soal bilangan kapal, tetapi tentang strategi, kesiapsiagaan dan keazaman mempertahankan setiap inci perairan negara.